Tọa lạc tại Vườn Thực vật Yerevan (Armenia), Ecoepicenter là một trong những công trình đặc sắc nhất thời kỳ Xô viết còn sót lại. Được hoàn thành vào năm 1979 bởi kiến trúc sư Suren Shahsuvaryan, công trình là sự kết hợp táo bạo giữa kỹ thuật tiên tiến, biểu tượng thẩm mỹ siêu thực và tư duy sinh thái học – vượt thời gian lẫn không gian trong thiết kế nhà kính.
Ecoepicenter gây ấn tượng bởi hình dáng tròn hoàn hảo, gợi liên tưởng đến một đĩa bay hạ cánh giữa thảm thực vật. Thay vì theo đuổi chủ nghĩa biểu tượng đơn thuần, Shahsuvaryan đã tạo ra một hình thức phục vụ mục đích: cấu trúc vòm tròn xoay quanh trục trung tâm được phủ kính cong, cho phép tối ưu ánh sáng tự nhiên và hình thành một tiểu khí hậu tự điều chỉnh. Bên trong là các tiểu cảnh mô phỏng hệ thực vật bản địa, từ thảm rừng núi cao đến vùng đất ngập nước với hồ nhỏ, suối chảy nhân tạo và cây bản địa hiếm gặp.
Khung kết cấu thép phối hợp kính uốn là một bước đột phá kỹ thuật tại thời điểm đó, không chỉ mang tính thẩm mỹ mà còn là giải pháp môi trường: giảm tiêu thụ năng lượng nhân tạo và tạo nền cho sự phát triển bền vững của hệ sinh thái bên trong. Ngoài vai trò là không gian nghiên cứu và bảo tồn hơn 350 loài thực vật, trong đó có gần 50 loài đang nguy cấp, công trình còn là một trung tâm giáo dục sinh động về đa dạng sinh học, một hình mẫu sớm cho khái niệm bảo tàng sống và không gian học tập mở.
Sinh năm 1934 tại Yerevan, Suren Shahsuvaryan tốt nghiệp Học viện Kiến trúc Moscow và trở thành một trong những kiến trúc sư tiên phong trong việc đưa yếu tố sinh thái vào thiết kế công cộng tại Armenia. Ông từng đảm nhiệm vai trò thiết kế nhiều công trình dân dụng có quy mô lớn trong hệ thống Xô viết, nhưng Ecoepicenter là dấu ấn đặc biệt nhất, thể hiện rõ quan điểm dung hòa giữa con người và tự nhiên. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu hiện nay, công trình của ông được giới kiến trúc và bảo tồn quốc tế nhìn nhận lại như một ví dụ sớm về kiến trúc đáp ứng sinh thái.
Dù hiện trạng Ecoepicenter đang xuống cấp vì thiếu bảo trì, giá trị kiến trúc và môi trường của nó vẫn hiện diện rõ ràng. Việc phục hồi công trình sẽ không chỉ là bảo tồn một di sản hiện vật, mà còn là khơi dậy một phương pháp tư duy thiết kế bền vững, nơi kiến trúc là một phần của hệ sinh thái – cả về vật chất lẫn ý niệm.
Tổng hợp & Biên tập
Anh Nguyên
Ảnh
Internet