Trong buổi trò chuyện cùng hai đại diện của The Lab Saigon là Hùng Lê và Gia Tú, “thiết kế” gần như không còn được nhắc đến như một công việc hoặc lĩnh vực độc lập. Thay vào đó là cuộc nói chuyện về vận hành, hành vi sử dụng, những sai lệch ngoài dự tính và cách một không gian tiếp tục thay đổi sau khi công trình hoàn thành.
Ở The Lab, thiết kế không gian không tách khỏi thương hiệu hay lĩnh vực kinh doanh, mà tồn tại như một phần trong hệ trải nghiệm lớn hơn nơi mọi thứ luôn ở trạng thái tương tác và điều chỉnh lẫn nhau. Studio này cho chúng tôi cảm nhận họ không cố tạo ra một “phong cách”, mà ở cách những nhà thiết kế liên tục đặt câu hỏi về giới hạn.
Nếu không sử dụng từ “design”, The Lab sẽ tự mô tả mình như thế nào?
Hùng Lê: Nếu không dùng từ “design”, có thể hiểu The Lab Creative như một công ty cung cấp giải pháp đa ngành. Song song đó, The Lab Concept đảm nhiệm vận hành và phát triển các mô hình kinh doanh dịch vụ ẩm thực và đồ uống (F&B). Với The Lab Creative, chúng tôi không tiếp cận dự án như một dịch vụ thiết kế đơn lẻ, mà như một bài toán tổng thể bao gồm thiết kế không gian và thương hiệu, đồng hành cùng khách hàng tham gia để tạo ra một giải pháp xuyên suốt.
“Integrated” trong cách phân loại dự án của The Lab được hiểu như thế nào?
Gia Tú: Với chúng tôi, “Integrated” không đơn thuần là sự cộng gộp kỹ năng. Đó là cách các năng lực khác nhau được phối hợp để giải quyết chung một vấn đề. Có những dự án thiết kế trải nghiệm và sản phẩm như Muji Box, nhưng lại cần sự tham gia đồng thời của đội ngũ thiết kế thương hiệu và không gian.
Cũng có những dự án mà việc thiết kế thương hiệu và không gian được tiến hành đồng bộ thống nhất cùng lúc như Matte D3. Điều quan trọng là cách các lớp năng lực này tương tác và điều chỉnh lẫn nhau trong suốt quá trình làm việc.
Vậy thì The Lab đang thiết kế công trình, thương hiệu hay trải nghiệm?
Gia Tú: Chúng tôi cho rằng mình đang thiết kế trải nghiệm.
Trải nghiệm là lớp bao trùm tất cả, từ không gian, hình ảnh cho đến cách người dùng tương tác với công trình. Mục tiêu không phải là tạo ra một hình khối hay một bộ nhận diện riêng lẻ, mà là xây dựng một trải nghiệm đủ trọn vẹn và hợp lý để người sử dụng có thể cảm nhận được bằng nhiều giác quan khác nhau.
Một khoảnh khắc cụ thể khiến The Lab nhận ra hướng đi của mình là đúng?
Hùng Lê: Bảo tàng Coca-Cola là một lĩnh vực hoàn toàn mới với chúng tôi. Trong dự án này, nhóm đã thử qua nhiều phương án cho không gian hành lang dài của bảo tàng nhưng chưa có phương án nào thực sự thuyết phục. Chỉ đến khi xuất hiện một ý tưởng rất đơn giản: sử dụng chính chai Coca-Cola tái chế rPET được sản xuất tại chỗ làm nguyên liệu và ngôn ngữ “ribbon” đặc trưng của thương hiệu để hình thành các partition ngăn chia không gian, hướng đi mới trở nên rõ ràng. Đôi khi, chính sự đơn giản nhưng bám sát bản chất thương hiệu lại là yếu tố tạo nên sức thuyết phục lớn nhất.
Một quyết định nhỏ từng ảnh hưởng lớn đến kết quả dự án?
Hùng Lê: Ở dự án Yeshi Taiwanese Kitchen 2.0, để đáp ứng yêu cầu về tiến độ thi công, chúng tôi quyết định bỏ qua bước diễn hoạ 3D như thông lệ. Thay vào đó, nhóm làm việc trực tiếp với đơn vị thiết kế chiếu sáng để phát triển hình ảnh và cảm nhận không gian. Đây là một lựa chọn có phần rủi ro, bởi không phải ai cũng có thể hình dung đầy đủ công trình khi thiếu render 3D. Tuy nhiên, trong trường hợp này, sự tin tưởng trong nội bộ, đặc biệt là từ người đứng đầu, đã giúp quyết định được giữ vững và không bị đảo chiều.
Với The Lab, quy trình là điều cần được tôn trọng, nhưng không nên trở thành một khuôn mẫu bất biến. Một quy trình hiệu quả phải đủ chặt chẽ để định hướng công việc, đồng thời đủ linh hoạt để thích nghi với từng hoàn cảnh cụ thể.
Phương án thiết kế ban đầu và kết quả cuối cùng thường khác nhau ở mức độ nào trong thực tế công việc của các bạn?
Hùng Lê: Theo quan sát của chúng tôi, sự khác biệt phần lớn đến từ quá trình làm việc với chủ đầu tư. Ở điểm khởi đầu, thiết kế luôn mang theo góc nhìn và ý niệm của người làm nghề. Nhưng khi dự án tiến triển, những thông tin từ phía vận hành, từ người sử dụng thực tế hay từ nhu cầu kinh doanh bắt đầu tác động và dần thay đổi quỹ đạo ban đầu.
Có những dự án mà đến lúc hoàn thành, chúng tôi gần như không còn nhận ra ý tưởng ban đầu nữa.
Khi bắt đầu một dự án, yếu tố nào đóng vai trò dẫn dắt?
Gia Tú: Chúng tôi thường bắt đầu từ định vị. Trước khi nghĩ đến logo, màu sắc hay không gian, điều quan trọng là phải xác định rõ thương hiệu là gì, hướng đến ai và tồn tại trong bối cảnh nào. Chỉ khi trả lời được những câu hỏi đó, phần thiết kế phía sau mới có cơ sở để phát triển một cách nhất quán.
Ví dụ, với dự án Gyutan tại Hà Nội, đây là một nhà hàng chuyên về các món lưỡi bò của Nhật Bản. Chúng tôi cùng đội ngũ thương hiệu xây dựng một câu chuyện giả tưởng xoay quanh hình ảnh người dũng sĩ và con bò. Từ câu chuyện đó, các chi tiết trong không gian được phát triển, bao gồm phù điêu kể chuyện, tay nắm cửa lấy cảm hứng từ sừng bò và vật liệu gợi liên tưởng đến da bò.
Câu chuyện không được kể trực tiếp bằng ngôn ngữ, mà được phân tán vào các điểm chạm vật lý, để người dùng có thể tự cảm nhận trong quá trình trải nghiệm không gian.
Theo các bạn, ranh giới giữa “thiết kế trải nghiệm” và “áp đặt trải nghiệm” nằm ở đâu? Integrated Design có nhằm kiểm soát trải nghiệm không?
Hùng Lê: Theo chúng tôi, ranh giới nằm ở mức độ can thiệp. Khi không gian có thể tự “kể chuyện” và người dùng tự cảm nhận theo cách riêng của họ, đó là thiết kế trải nghiệm. Ngược lại, khi phải sử dụng quá nhiều dấu hiệu để dẫn dắt cách hiểu, trải nghiệm bắt đầu trở nên bị áp đặt.
Với chúng tôi, mục tiêu của Integrated Design là xây dựng một nền tảng trải nghiệm tổng thể. Thời gian thiết kế chỉ chiếm một phần rất nhỏ so với vòng đời thực tế của công trình, vì vậy việc kiểm soát hoàn toàn là điều không khả thi. Điều quan trọng hơn là tạo ra một nền tảng đủ linh hoạt để thích ứng với những biến đổi diễn ra trong quá trình sử dụng sau khi bàn giao công trình.
Người dùng có thường sử dụng không gian khác với dự tính ban đầu mà các bạn hướng đến?
Gia Tú: Thú thực, điều này xảy ra khá thường xuyên, đặc biệt là trong các không gian công cộng. Một không gian sau khi hoàn thành gần như không còn thuộc về người thiết kế nữa. Hành vi thực tế đôi khi khác rất xa kịch bản ban đầu, và điều đó cho thấy tầm quan trọng của việc hiểu rõ bối cảnh cũng như đối tượng sử dụng. Chẳng hạn, trong một tiệm bánh đặt tại trung tâm thương mại, chúng tôi từng cố gắng tạo ra một khoảng nghỉ giữa sự ồn ào của mall. Nhưng thực tế sử dụng lại diễn ra theo một hướng khác. Khách nằm dài trên ghế, trẻ em leo trèo, cây bị bứt khỏi chậu. Những hành vi đó gần như làm thay đổi hoàn toàn trải nghiệm ban đầu mà nhóm thiết kế từng hình dung.
Bài học ở đây không nằm ở việc cố kiểm soát mọi thứ, mà ở việc hiểu bối cảnh. Một không gian trong mall sẽ không thể được sử dụng theo cách của một không gian ngoài phố. Sâu hơn, đó còn là câu chuyện của đô thị, khi không gian công cộng thiếu hụt, mọi khoảng trống đều có thể bị lấp đầy theo những cách khó lường trước.
Bạn có nghĩ một không gian có thể thành công về kinh doanh nhưng chưa chắc là một thiết kế tốt?
Gia Tú: Chúng tôi cho rằng hai yếu tố này không có mối quan hệ trực tiếp. Một không gian có thể thành công nhờ sản phẩm, vị trí hoặc cách vận hành, dù chưa chắc đạt tiêu chuẩn thiết kế cao. Những quán ăn lâu năm trong các khu phố cũ là một ví dụ khá rõ. Ở chiều ngược lại, một không gian được thiết kế kỹ lưỡng cũng không đảm bảo sẽ thành công nếu sản phẩm, vận hành hoặc định vị không đủ rõ ràng. Thiết kế là một yếu tố hỗ trợ quan trọng, nhưng không phải yếu tố quyết định duy nhất.
Giới hạn trong cách tiếp cận của The Lab là gì? Và theo các bạn, điều gì tạo nên giá trị lâu dài của một không gian?
Hùng Lê: Làm việc đa ngành mang lại cho chúng tôi nhiều góc nhìn khác nhau, nhưng đồng thời cũng có thể khiến quá trình ra quyết định trở nên chậm hơn. Mỗi lĩnh vực có một cách tiếp cận riêng, nên việc tìm được tiếng nói chung luôn đòi hỏi thời gian và sự điều chỉnh. Bên cạnh đó, mô hình studio cũng phải liên tục cân bằng giữa chất lượng sáng tạo và việc vận hành như một doanh nghiệp. Đây là trạng thái mà chúng tôi luôn phải điều chỉnh trong quá trình phát triển.
Với tôi, khả năng tồn tại lâu dài là một trong những giá trị lớn nhất của một công trình. Điều đó bắt đầu từ những quyết định rất cụ thể, như tính toán độ bền vật liệu, phương pháp thi công và khả năng bảo trì. Tuy nhiên, đời sống sau đó của công trình lại không hoàn toàn nằm trong tầm kiểm soát của người thiết kế. Nó phụ thuộc vào cách công trình được sử dụng, được điều chỉnh, được tiếp nhận và tiếp tục hiện diện qua nhiều năm.
Cuối cùng, theo bạn yếu tố nào ảnh hưởng lớn đến chất lượng dự án nhưng thường không được nhận ra?
Gia Tú: Đó là trải nghiệm vận hành. Chúng tôi nhận ra rằng thiết kế không thể giải quyết toàn bộ vấn đề nếu những yếu tố như sản phẩm, mô hình vận hành hay khách hàng mục tiêu chưa được xác định rõ ràng.
Với chúng tôi, việc nhận thức được giới hạn của thiết kế cũng là một phần quan trọng trong cách tiếp cận dự án.
Thực hiện
Dương Hà
Ảnh cung cấp bởi
The Lab Saigon
Thời gian
05.2026