K59 Atelier

Kiến trúc sư Pham Lâm Nhật Nam và Trần Cẩm Linh

Tác giả nội dung này và văn phòng K59 Atelier đã có một thời gian dài quen và biết nhau, dịp gần đây, khi ngắm nhìn số lượng công việc mà kiến trúc sư Phan Lâm Nhật Nam cùng Trần Cẩm Linh thực hiện trong 5 năm qua, chúng tôi thực sự tò mò và háo hức muốn tìm hiểu kỹ hơn về suy nghĩ, quan điểm và quá trình thực hành kiến trúc của họ.

Cuộc trò chuyện dưới đây diễn ra hơn 2 giờ đồng hồ đã mang lại cho chúng tôi câu trả lời mà mình kỳ vọng!

Anh chị có thể chia sẻ đôi phần về các dự án hiện tại của Xưởng thiết kế K59?

Nhật Nam: Nếu so sánh với các bạn đồng trang lứa hay những văn phòng khác thì chúng tôi làm việc khá chậm và không tham gia vào nhiều dự án. Thời điểm hiện tại, K59 đang thực hiện thiết kế nhà hàng ở Ninh Bình và một căn nhà nhỏ quy mô nhỏ ở Vũng Tàu. Hai dự án này cũng tham gia được vài năm, văn phòng cảm thấy cần thời gian để tìm hiểu về mỗi công trình, đối tượng, chủ đầu tư và ngược lại, vậy nên thường thì chúng tôi không nhận làm một cách vội vàng.

Nếu một dự án cần thời gian dài như vậy để thực hiện, liệu chủ đầu tư có sẵn sàng chờ đợi?

Cẩm Linh: Thực tế có nhiều yếu tố ảnh hưởng tới vấn đề thời gian. Dự án nhà hàng ở Ninh Bình là một điển hình, dịch Covid và quá trình xin cấp phép kéo dài nên chúng tôi dù tham gia nhưng không thực hiện được mấy, trong lúc chờ đợi, chủ đầu tư của dự án này đã tạo cơ hội cho chúng tôi thực hiện một dự án cải tạo nội thất một công trình của họ ở Hội An.

Mặc dù mất thời gian, nhưng bù lại thì chúng tôi và chủ đầu tư đều thấu hiểu được quan điểm của nhau để biết chính xác nhu cầu và mong muốn từ hai phía, lúc đó là thời điểm để đặt bút ký hợp đồng và thực hiện dự án. Điển hình như công trình ở Vũng Tàu, các bên có dịp gặp gỡ trao đổi với họ từ đầu năm 2020 nhưng yêu cầu của cô chủ nhà thời điểm đó đưa ra còn khá mông lung nên K59 cần thời gian để tìm hiểu kỹ lưỡng trước khi nhận lời. Chúng tôi không thúc ép khách hàng, thậm chí còn khuyên họ tìm đến đơn vị khác nếu nhu cầu gấp gáp.

Chúng tôi đã gặp nhiều trường hợp như vậy, đôi khi tới tìm mình nhưng cảm thấy không hợp nên họ đi, mà bẵng một hay hai năm sau họ mới quay lại rồi “Thôi, vậy ta làm tiếp nha?”. Tôi cảm thấy thiết kế cần thời gian cho cả hai, để suy nghĩ cho chín về đầu bài hay lý do họ muốn mình tham gia thiết kế.

Kiến trúc sư Phan Lâm Nhật Nam cùng Trần Cẩm Linh (trái)

Thực hiện phỏng vấn
Trần Trung Hiếu

Biên tập & Biên dịch
Phạm Hà Thu

Ảnh
NVCC

Thời gian
05.2023

Là một văn phòng kiến trúc trẻ, hai anh chị đã chuẩn bị cho sự ra đời của K59 thế nào?

Cẩm Linh: Chúng tôi không có sự chuẩn bị trước, chỉ cảm thấy hợp khi làm việc cùng nhau, tới một thời điểm thì tôi và anh Nam cùng mở văn phòng. Hai chúng tôi đều suy nghĩ nghiêm túc về kiến trúc từ khi ra trường, muốn làm và tham gia vào những dự án kiến trúc mình thích. Trước đó mỗi người đều đi làm ở những văn phòng khác nhau, tới điểm hội tụ, khi quan điểm hay tư duy về kiến trúc không còn phù hợp với tập thể thì mình tìm kiếm một môi trường khác.

Nhật Nam: Ngày trước cả tôi và Linh thường hay có những buổi chia sẻ về quan điểm thiết kế, chủ đề thay đổi theo thời gian. Khoảng năm 2016-2017, sau khi tham gia một vài dự án cộng đồng, tôi nhận ra kiến trúc chỉ là một phần rất nhỏ của công trình, chính những mong muốn và nhu cầu của con người mới là yếu tố quyết định nên sự thành công của một dự án. Sau đó, tôi và Linh tham gia một vài dự án chung với nhau, tới giờ cũng được 5 năm rồi.

Cái tên K59 Atelier có ý nghĩa gì đặc biệt?

Cẩm Linh: Thực ra cũng không có gì đặc biệt. Cái tên cũng chỉ là cái tên, quan trọng là mình làm gì. Hồi còn học trong trường thì chữ ‘K’ để chỉ ngành Kiến trúc. Mỗi khóa sẽ là ‘K’ đi kèm với niên khóa, khóa của anh Nam là K05 và tôi là K09, ghép lại thành K59.

Kiến trúc trong tiếng Anh là ‘Architecture’ nhưng tôi muốn giữ từ K của tiếng Việt. Còn từ ‘Atelier’ có nghĩa là ‘cái xưởng’, ý bao gồm nhiều thứ vì chúng tôi có nhiều sở thích không chỉ riêng kiến trúc. Chúng tôi tự làm hầu hết mọi việc trong văn phòng từ thiết kế, làm mô hình, chụp ảnh, quay phim…có gì dùng nấy và thử nghiệm hết những gì mình làm được.

K59 Atelier tham gia sự kiện gặp nhau cuối năm 2022 do Notes phối hợp tổ chức cùng nhiều văn phòng kiến trúc

Trong buổi gặp mặt cuối năm ở Sài Gòn do Notes phối hợp đồng tổ chức, K59 Atelier đã trình bày về chuỗi 3 công trình của mình. Vì sao hai người lại chọn giới thiệu với mọi người chuỗi ba công trình đó?

Cẩm Linh: Chúng tôi làm việc cùng nhau được 5 năm và hoàn tất 5 công trình, vậy nên cũng không vất vả khi chọn lựa công trình nào để giới thiệu tới mọi người (cười). Ba dự án đó đại diện cho ba khu vực khác nhau: thành phố, rìa thành phố và ở ven biển. Chúng tôi tin kiến trúc sẽ luôn gắn liền với quá trình phát triển đô thị, sự đô thị hóa là một quy luật thiết yếu của xã hội. Qua ba dự án này, chúng tôi có cơ hội chia sẻ quan điểm về kiến trúc của bản thân rằng mình có thể thích ứng được với từng khu vực và vị trí trong quá trình phát triển đô thị.

Nhật Nam: Cũng có người hỏi vì sao chúng tôi chỉ chọn ba chứ không thêm nhiều công trình hay những dự án đang thiết kế khác. Chúng tôi luôn nghĩ đã gọi là công trình thì đều phải trải qua ba giai đoạn: giai đoạn đầu nằm trên giấy (bản thiết kế), giai đoạn thi công – xây dựng để thành hình và cuối cùng là khi công trình sống với người sử dụng. Khi có cơ hội quan sát, ta mới hiểu công trình có đang tương tác tốt với bối cảnh và con người ở đó hay không, khi đó mình mới có chất liệu để chia sẻ.

Thực ra như Linh nói, quá trình đô thị hóa thường đi kèm với quá trình bê tông hóa. Dù biết đây là điều thiết yếu khi xã hội phát triển nhưng liệu sự phát triển này có ứng biến hài hòa với điều kiện tự nhiên và thổ nhưỡng ở địa điểm đó? Chúng tôi nghĩ nhiều về điều này. Mình có thể đóng góp được gì cho khu vực đó? Người dân nơi đó có thể nhìn vào công trình của mình và lấy cảm hứng hay khơi gợi điều gì để ứng dụng vào một dự án mới hay không?…

Tôi nghĩ đây là chủ đề được quan tâm nhiều hiện nay khi khu vực ven biển đang có xu hướng bị bê tông hóa nhiều, gây nên tình trạng sụt bờ biển nghiêm trọng làm mất đi đặc tính thổ nhưỡng của vùng ven biển. Hay kể đến những địa thế trồng cây ăn trái và đất hoa màu giờ bị san phẳng để lấy chỗ xây dựng nhiều dự án khu đô thị mới. Trong khi đó khu vực thành phố lại chật hẹp với tần suất xây dựng nhanh và ồ ạt. Họ không có khoảng nghỉ để nhìn lại xem những công trình mình làm liệu có phù hợp với ngữ cảnh hay không.

Nhà Bình Dương

Nhà 803, Sài Gòn

Công viên Cửa Đại, Hội An

Cẩm Linh: Thực ra những gì chúng tôi chia sẻ có lẽ là nhận xét một chiều từ cá nhân, trong mỗi dự án sẽ có những góc nhìn và quan điểm riêng. Điều này chắc mỗi kiến trúc sư hay những cá nhân làm trong nhiều lĩnh vực khác nhau đều có. Chúng tôi giới thiệu bộ ba công trình tới mọi người tham gia hôm đó với mong muốn được nghe những chia sẻ ngược lại về những ý kiến riêng cho từng khu vực của mỗi công trình.

Theo anh chị, thế nào là một công trình kiến trúc tốt?

Nhật Nam: Theo tôi, một công trình kiến trúc tốt bao gồm một yếu tố. Đầu tiên, người sử dụng công trình luôn cảm thấy thoải mái khi ở đó, phù hợp với từng nhu cầu, độ tuổi và mong muốn của mỗi người. Lúc nào tôi cũng tự hỏi không biết khách hàng của mình sẽ sống và cảm giác thế nào khi ở trong không gian K59 thiết kế.

Cẩm Linh: Ngoài nhà ở thì cũng có thể kể đến các công trình kiến trúc công cộng và cộng đồng. Với tôi thì một công trình kiến trúc tốt phải phù hợp và thích nghi hài hòa với điều kiện khí hậu, xã hội, tập quán, lối sống…

Tôi tin, bất cứ kiến trúc sư nào cũng suy nghĩ cẩn thận sao cho thiết kế phù hợp với bối cảnh. Mình nên kiên định với cái mình làm, song song với việc tiếp thu ý kiến, có khi còn cả việc định hướng cho người sử dụng công trình kiến trúc về những mong muốn thuận tự nhiên. Văn phòng tôi có một không gian không dùng điều hòa, mọi người tuy đổ mồ hôi nhưng chúng tôi cũng không thấy phiền do có nhiều cửa sổ và cây xanh bao quanh. Khung cảnh thoáng đãng đôi khi góp phần đẩy đi những nặng nhọc cuộc sống và mang tới cho người sử dụng cảm giác tự do. Bản thân công trình cũng ít nhiều tác động ngược lại với người sử dụng.

Mô hình công trình nhà 803 thể hiện kết cấu căn nhà và bối cảnh nhà ở đô thị

Đối với K59 Atelier, điều gì là yếu tố quan trọng nhất cho quyết định nhận dự án? Và sau khi chấp thuận, yếu tố nào quan trọng để anh chị tiến hành thiết kế và đưa ra giải pháp cho công trình?

Cẩm Linh: Chúng tôi đã có 5 năm để thực hành kiến trúc riêng, làm tất cả các khâu từ gặp gỡ chủ đầu tư, thiết kế rồi thi công…Dần dần, chúng tôi cũng nhận ra một số điều cần cải thiện, yếu tố quan trọng nhất để quyết định nhận dự án có lẽ là chủ đầu tư. Bất kể dự án có quy mô to hay nhỏ, với tôi thì sự hòa hợp và tin tưởng từ phía chủ đầu tư luôn là phần quyết định cho việc liệu sản phẩm mình mang tới có tốt hay không, nếu có thì văn phòng rất sẵn lòng bắt tay cùng thực hiện. Sau khi nhận dự án, phần quan trọng không kém đó là nhận được một yêu cầu và thông tin rõ ràng từ phía chủ đầu tư. Nếu không có điều này, kiến trúc sư khó có thể làm ra một sản phẩm đủ tốt.

Nhật Nam: Để tìm được một đầu bài đúng thì mất nhiều thời gian, có khi vài tháng đến một năm. Tôi tin vậy. Có càng nhiều dữ liệu, sản phẩm mình đưa ra càng có tính chính xác cao, giải quyết được nhiều yêu cầu cũng như khó khăn và mong muốn của chủ đầu tư.

Nhà 803 ở Sài Gòn, đây cũng là nơi văn phòng K59 Atelier đang trú ngụ

Bối cảnh xung quanh của công trình K59 Atelier đã và đang thực hiện có ảnh hưởng nhiều đến yếu tố thiết kế không? Cụ thể là ở những công trình nào?

Nhật Nam: Tôi nghĩ bối cảnh về vị trí tự nhiên cực kỳ quan trọng để xác định được đề bài cho một dự án. Khí hậu, vị trí xây dựng, tương tác của môi trường xung quanh với công trình sẽ cho mình những gợi ý về ý tưởng thiết kế.

Ví dụ như Nhà Bình Dương, công trình nằm trong một diện tích có nhiều cây xanh, việc xác định chính xác khoảng trống giữa các cây xanh giúp cho thiết kế rõ ràng và cụ thể hơn về nhu cầu sử dụng và công năng tối thiểu. Chúng tôi không ngại tìm hiểu kỹ về một đối tượng sử dụng công trình. Dĩ nhiên, khi tiếp nhận nhiều quan điểm cùng một lúc thường có vẻ rối, nhưng chúng tôi chỉ nghĩ “tại sao không?”. Khi có nhiều ý kiến, mình có thể xâu chuỗi tất cả những mấu chốt đó lại để tổng hợp thành một luồng thống nhất. Tôi luôn hỏi có bao nhiêu người mình cần gặp để tìm hiểu được nhu cầu, khi đó mình mới đưa ra được một thiết kế phù hợp nhất. Có càng nhiều thì càng dễ lựa ra những yếu tố đúng và cần thiết, cũng giống như một bài toán phải giải, càng có nhiều căn cứ sẽ càng giải bài chính xác hơn.

Bản vẽ kết quả khảo sát cây hiện trạng tại Nhà Bình Dương

Phương án thi công để không ảnh hướng tới hệ rễ cây hiện trạng

Mặt cắt công trình với cây hiện trạng

Mô hình kiến trúc

Thi công công trình

Nhà Bình Dương sau khi hoàn thiện

Cẩm Linh: Về công trình đang thi công ở Vũng Tàu, khi tới khảo sát khu vực xung quanh và địa thế của công trình, chúng tôi cũng tìm hiểu cả về bối cảnh gia đình của chủ đầu tư. Thường khi xây một căn nhà, gia đình sẽ có một hai người trụ cột để trao đổi với kiến trúc sư về mong muốn và nhu cầu. Gia đình chủ đầu tư Nhà Vũng Tàu có đông người, chúng tôi đã dành thời gian trò chuyện khá sâu với tất cả các thành viên để hiểu mong muốn của họ. Chúng tôi biết được ông ngoại đang gặp khó khăn trong việc đi lại. Nhà còn có nhiều thú nuôi như chim, chó. Sau khi quan sát kỹ lưỡng, mình hiểu được việc cần làm để đáp ứng cho từng đối tượng ở đó. Có người thích cửa sổ, người thì cần bàn, người thì thích không gian mở trong phòng riêng…Mặc dù nhà ở là công trình dành cho ít đối tượng sử dụng nhất trong quy mô của một công trình, tuy nhiên nó luôn mang những tính cách khác nhau trong mỗi góc. Nhà là một xã hội thu nhỏ, mỗi căn phòng được coi như một ngôi nhà riêng phản ánh tính cách của mỗi người, phòng này là hàng xóm của phòng kế bên, những tương tác về khoảng mở và cửa sổ đôi khi lại mang đến những lưu ý trong thiết kế của chúng tôi.

Vật liệu K59 Atelier luôn ưa thích sử dụng nhất trong kiến trúc?

Nhật Nam: Thực ra chúng tôi không ưu tiên chọn một loại vật liệu nào cụ thể. Điều đầu tiên định hình ra công trình là bối cảnh, từ đó chúng tôi sẽ bám theo đó để chọn những vật liệu sao cho phù hợp nhất với từng đối tượng. Có người sợ gỗ do mối mọt, có người lại sợ sắt do lo bị sét đánh. Thông qua quá trình tìm hiểu chủ đầu tư thì mình hiểu vật liệu nào họ yêu thích, mình cũng biết được vật liệu nào phù hợp với khu vực của công trình.

Chúng tôi đặc biệt yêu thích vật liệu thủ công, thứ đã gắn bó với người dân địa phương từ lâu đời, cho thấy được sự thích ứng của những chất liệu này với đặc điểm địa lý và khí hậu tại công trình. Với chúng tôi, vật liệu nào cũng đẹp cả, không có loại đẹp nhất hay ưa thích nhất, đôi lúc khi thi công, có những vật liệu ban đầu mình không thích nhưng khi nói chuyện với người sử dụng, mình lại thấy chúng là phù hợp nhất với người đó hay nơi đó. Như vậy, khi đã tìm ra được chính xác vật liệu sẽ sử dụng là gì thì gần như mình không có lựa chọn nào khác. Chúng tôi luôn chọn vật liệu dựa trên quan điểm của chủ đầu tư.

Nhà 803, Sài Gòn

K59 Atelier nghĩ sao về những dự án kiến trúc cộng đồng? Từng tham gia vào dự án cộng đồng thì theo hai bạn, điều gì quyết định đến chất lượng và mức độ thành công của dự án?

Nhật Nam: Câu hỏi này khó quá (cười). Chúng tôi đều rất thích với các dự án cộng đồng vì được tiếp xúc với nhiều đối tượng sử dụng. Có lẽ dự án kiến trúc cộng đồng luôn là một đề bài không dễ để làm. Đối tượng sử dụng công trình rất nhiều. Khó khăn phải kể tới nữa đó là vấn đề tài chính, về mảng cộng đồng thì tài chính luôn bị giới hạn. Thêm nữa, sự thông cảm, thấu hiểu và chung tay góp sức của những người sử dụng là chìa khóa thành công cho công trình kiến trúc cộng đồng, điều này gây nhiều khó dễ cho kiến trúc sư. Một công trình cộng đồng nếu như ngay từ đầu không có sự góp sức của đối tượng sử dụng, họ sẽ không có động thái giữ gìn hay bảo vệ công trình đó, dẫn đến sự xuống cấp và tình trạng cha chung không ai khóc, chỉ vì họ không phải chi tiền, không phải đầu tư.

Chưa kể tới bước đầu trong quá trình khảo sát khá bất cập do mình không có đủ điều kiện để gặp tất cả mọi người. Có người quá bận rộn, có người đi làm xa…mà thường những người này lại là trụ cột gia đình và có tiếng nói nhất nhà, đôi khi họ còn là những người tài trợ cho công trình cộng đồng nơi họ sống. Nếu công trình sau khi hoàn tất không đúng với mong muốn, họ hoàn toàn có thể đưa ra những phản ánh tiêu cực. Với chúng tôi đây là việc khó nhất, làm sao để khảo sát được càng nhiều càng tốt và nắm được nhu cầu sử dụng rõ ràng. Một dự án cộng đồng có tồn tại hay không nằm ở chỗ liệu người dân có chung tay chung sức để xây dựng.

Clip về công trình công viên Cửa Đại (Hội An, Quảng Nam) do K59 thực hiện

Cẩm Linh: Công việc lấy ý kiến góp ý của người dân ngay từ đầu thực sự rất khó. Chúng tôi cùng Sống Foundation đã tổ chức nhiều buổi họp cộng đồng nhưng người dân thường vắng mặt, thay vào đó họ cử đại diện khu phố hay những người đã có tuổi nhưng đây đều là những đối tượng ít sử dụng công trình nhất. Mình có tới từng nhà vận động cũng không giải quyết được vấn đề. Việc tham gia hay không phụ thuộc vào mong muốn của mỗi người, không phải ai cũng thoải mái đóng góp ý kiến. Vậy nếu muốn một công trình công cộng được thành công thì mình phải thay đổi liên tục, luôn vận động và khuyến khích người dân tham gia vào quá trình xây dựng công trình để tạo sự gắn kết.

Đây là một dự án dài hơi. Từ lúc công trình khởi công tới khi hoàn thiện và kể cả thời gian sau khi đi vào sử dụng, mỗi khi nhận những đóng góp ý kiến của mọi người tôi cảm thấy thú vị hơn vì công trình có sự thay đổi nhất định, có sự cựa quậy và dịch chuyển theo nhu cầu sử dụng. Lúc đó, công trình như có sự sống để thích nghi với bối cảnh. Theo tôi, dự án cộng đồng không có điểm kết thúc. Chúng thay đổi liên tục do có sự tiếp nối của đối tượng sử dụng. Mình cần chấp nhận vấn đề này. Sự thành công của công trình không dựa vào hình ảnh mà dựa vào mức độ sử dụng công trình khi quá trình xây dựng kết thúc.

Quan sát thấy các bạn ngoài làm mô hình còn vẽ tay khá kỹ, đó là do sở thích hay có lý do nào khác liên quan đến thiết kế?

Cẩm Linh: So với bản vẽ tay thì bản vẽ máy thường sạch sẽ quá, mọi đường nét đều thẳng tắp; vẽ tay thì không như vậy, có độ run độ chệch, chúng phản ánh con người thôi. Cũng giống như công trình mình làm ra, quá trình xây dựng đều do bàn tay của người thợ, nhìn vậy thôi chứ từ tường hay cột bê tông, không cái nào thẳng tắp như trong máy vẽ được. Chúng có sự sần sùi tự nhiên, và tự nhiên cũng là vậy. Qua nét vẽ tay, mình thể hiện được công trình một cách thực nhất và sống động nhất. Chúng tôi tin rằng khi mọi người nhìn qua một bản vẽ tay, càng nhìn kỹ vào chi tiết họ có thể hình dung ra cách từng cá nhân sinh hoạt thế nào trong không gian sống riêng. Đây là chất liệu tái hiện rõ nét và sinh động về cuộc sống của con người trong một công trình kiến trúc.

Có kiến trúc sư hay nhân vật nào ảnh hưởng đến tư duy thực hành kiến trúc của các bạn?

Nhật Nam: Tôi nghĩ là những người thầy, người anh hay tất cả các kiến trúc sư mà chúng tôi có dịp làm việc và chia sẻ. Họ đều là những mảnh ghép giúp chúng tôi định hình được kiến trúc riêng của K59 Atelier. Tôi học kiến trúc thông qua rất nhiều góc nhìn và phương tiện khác nhau. Thời đại này thực sự tạo điều kiện cho quá trình tìm hiểu thông tin và học hỏi từ các dữ liệu sẵn có.

Cẩm Linh: Với tôi thì rất khó để nói ra một cái tên cụ thể vì có nhiều quá. Mỗi kiến trúc sư, thầy giáo, hay đồng nghiệp đều có ít nhiều sự ảnh hưởng tới quan điểm thực hành kiến trúc của tôi.

Bản vẽ tay công trình nhà 803

Trong 5 năm phát triển của một văn phòng kiến trúc trẻ, liệu có khó khăn hay thuận lợi!

Nhật Nam: Một trong những điều thuận lợi là tôi có thể thấy được các kiến trúc sư đi trước gặp phải khó khăn gì để mình học hỏi và đúc kết kinh nghiệm. Tôi không ngại thay đổi, mình được quyền thử nghiệm và có sai sót để phát triển những tư duy mới trong kiến trúc.

Cẩm Linh: Tôi không biết đây là khó khăn riêng của các văn phòng trẻ hay là khó khăn chung của tất cả các văn phòng kiến trúc. Chúng tôi nghĩ làm sao để tạo được niềm tin với khách hàng là điều không dễ. Do văn phòng mình còn mới, dự án chưa nhiều nên khi nói về một mảng kiến trúc chủ đầu tư sẽ muốn biết rằng mình liệu đã có đủ kinh nghiệm và kiến thức về điều họ cần hay chưa. Có thể mình đã tìm hiểu về chủ đề đó nhiều rồi nhưng nếu mình chưa từng làm hay thử qua thì sẽ gây lo ngại. Làm sao để chứng minh rằng mình làm được, chắc đây là điều khó nhất. Đôi khi mình không thể minh chứng được qua số liệu nhưng mình có thể thấy niềm tin của họ qua cách trao đổi và tiến hành thiết kế dự án.

Nhật Nam: Thành thật thì trong 5 năm vừa qua chúng tôi có nhiều thuận lợi hơn khó khăn. Chúng tôi không bị căng thẳng giai đoạn dịch Covid trong khi nhiều đồng nghiệp khác gặp khó khăn. Chúng tôi học được nhiều thứ, có thời gian đọc sách và suy nghĩ sâu hơn, có thời gian đầu tư cho công trình, sửa chữa và khắc phục những điểm văn phòng mình còn yếu.

Nhật Nam hiện vừa đi dạy, vừa thực hành kiến trúc ở K59 Atelier. Dưới góc nhìn của một giảng viên thì có sự khác biệt gì giữa đào tạo kiến trúc bây giờ với giai đoạn Nam còn đi học?

Sinh viên hiện nay rất năng động, thậm chí còn tìm tòi được nhiều thứ hay ho hơn thế hệ chúng tôi. Họ có điều kiện thực hành ở nhiều văn phòng kiến trúc, dù còn là sinh viên nhưng được tận tay thi công và giám sát công trình. Điều này giúp xây dựng sự tự tin cho thế hệ kiến trúc sư mới. Có những bạn chỉ mới ra trường nhưng đã có thể mở văn phòng riêng và thực hành rất tốt. Đây là điều mà tôi cảm thấy thực sự khác biệt với thời điểm mình theo học cách đây 10 năm. Hồi đó tôi chỉ biết tới các văn phòng nước ngoài thôi, các văn phòng trong nước chưa thịnh hành như bây giờ. Một điều tích cực khác ngoài sự tự tin, sinh viên giờ thường chọn những văn phòng trẻ hoặc nội địa mà không bị chi phối về tài chính.

Nếu tư vấn cho một người lựa chọn ngành kiến trúc để theo học thì Nhật Nam và Cẩm Linh sẽ nói gì?

Cẩm Linh: Cá nhân chúng tôi nghĩ, khi bạn theo học ngành kiến trúc hay kể cả những ngành học khác thì điều quan trọng giúp ích cho mình rất nhiều chính là khả năng quan sát. Các bạn hãy tập quan sát nhiều nhất có thể một cách vô tư và trong sáng, không bị ảnh hưởng hay áp đặt ý kiến cá nhân trong bất cứ điều gì mình thấy. Quan sát ở đây không chỉ là đứng nhìn ngắm một công trình kiến trúc mà còn là tất cả những thứ nhỏ bé xung quanh, cách mọi người sinh hoạt, cách những đứa trẻ chơi với nhau, cách người lớn tuổi vận động ra sao, hay kể cả những thứ như cây cối, không khí và đồ vật xung quanh. Ban đầu có thể chỉ là quan sát thôi, nhưng khi đi vào thực hành kiến trúc mới thấy được sự hữu ích của việc biết quan sát.

Nhật Nam: Như Linh nói, sự khách quan và trong sáng nghĩa là mình không mặc định một quan điểm nào để áp đặt một vấn đề trước khi mình nhìn nhận chúng. Giống như một công trình, hãy nhìn nhận những mặt tích cực rằng chúng giúp được ai, có gì thú vị hay những người xây dựng chúng đã vượt qua những thử thách gì. Một người quan sát tốt sẽ có khả năng làm nhiều thứ, kiến trúc chỉ là sự khởi đầu thôi.

Công trình mà Nhật Nam và Cẩm Linh thật sự ấn tượng từ trước tới giờ? Tại sao lại là công trình ấy?

Nhật Nam: Cá nhân tôi rất thích công trình Nhà cổ Ông Kiệt ở Cái Bè, Tiền Giang. Tôi có ấn tượng sâu sắc với hệ cửa linh hoạt. Toàn bộ hệ thống cửa được lắp đặt trên một kết cấu có thể tháo lắp dễ dàng, cách sắp xếp cực kì thông mình. Ông cha xưa có suy nghĩ rất tuyệt vời mà tới nay mình vẫn có thể học hỏi. Sách vở ghi chép hầu như không đủ, cái chính là mình tới tận nơi để nghiên cứu và học lại những chi tiết đó để có thể lần nữa ứng dụng những kỹ thuật này.

Cẩm Linh: Nơi đầu tiên tôi nghĩ tới khi nghe thấy câu hỏi này chính là dinh thự Vua Mèo ở Hà Giang. Tôi đã tới đó hai lần rồi mà vẫn còn muốn quay lại nữa. Mỗi lần ghé thăm là tôi lại học được thêm một chút gì đó mới. Công trình có nhiều hệ thống không gian đan xen cùng hệ mái phức tạp. Khi trời mưa có thể nhìn thấy mấy giọt nước nhỏ xuống nhảy trên mặt đất, cảm giác khi đặt chân tới nơi thực sự xúc động.

Vậy một công trình K59 Atelier luôn muốn được thực hiện?

Cẩm Linh: Từ thời sinh viên tôi đã rất hứng thú với các dự án mang tính giáo dục, đặc biệt là các dự án dành cho trẻ em vùng cao hay vùng nông thôn còn nhiều khó khăn. Những đồ án lớn và tốt nghiệp tôi đều làm về trường học. Về điểm này, anh Nam cũng có chung suy nghĩ giống tôi. Hiện nay có nhiều người bày tỏ sự mất niềm tin vào hệ thống giáo dục của Việt Nam nhưng chúng tôi không nghĩ vậy. Tôi thấy hệ thống giáo dục nước nhà cũng đang cố gắng xoay chuyển và cập nhật thường xuyên. Ngày trước chúng tôi luôn hy vọng K59 Atelier sẽ có cơ hội để làm một dự án như vậy nhưng giờ suy nghĩ đã có chút thay đổi. Dự án thể loại nào không còn quan trọng nữa, miễn sao chúng tôi gặp được những chủ đầu tư tin tưởng mình để xây dựng và thiết kế cho họ.

Phối cảnh công viên Cửa Đại trong thiết kế của K59 Atelier

Nhật Nam: Chúng tôi mong muốn thực hiện một dự án mà chủ đầu tư được cảm thấy mình là người phù hợp và họ sẵn sàng dành thời gian cho mình thiết kế; họ tôn trọng sản phẩm của chúng tôi làm ra từ lúc bắt đầu cho tới khi hoàn thiện.

Giáo dục không chỉ gói gọn trong mỗi công trình trường học. Nhà ở cũng quan trọng. Đôi khi một đứa trẻ được lớn lên trong một ngôi nhà, chúng được giáo dục từ trong không gian ở, đây là một tiền đề tích cực cho sự phát triển của trẻ em.

Cảm ơn Linh và Nam, thật là một cuộc trò chuyện giá trị!

The writer of this content and K59 Atelier have been knowing each other for a long time. Recently, having a chance to observe the work of architects Phan Lâm Nhật Nam and Trần Cẩm Linh in the past 5 years, we cannot be more excited and curious about getting to know their mindset, perspective and practice better.

This conversation, lasted for more than 2 hours, has given us some wonderful answers we have always waited for.

Could you share some information about the current projects of K59 Atelier?

Nhật Nam: We are kind of taking our time to process our workflow and to compare with our peers or other offices, we have much fewer projects. At the moment, we are working on an F&B project in Ninh Bình province and a small-scale housing project in Vũng Tàu city. We have already started these projects for several years. We understand that we need time to learn about each construction, subject/object, client and vice versa. This is why we do not usually sign a contract hastily.

If a project could take that long period to complete, would your investors be willing to wait?

Cẩm Linh: Actually, there are many factors affecting the time. A typical example is our project in Ninh Bình province. We could not do much due to the pandemic and the construction permit process. During this delay, the investor of this plan gave us an opportunity to work on their interior refurbishment project in Hội An city.

Although it takes time, we and our investor understand each other’s opinions to figure out exactly what their needs and wants are. Not until this moment, we would accept and begin working on the project. With our project in Vũng Tàu city, the investors truly trust us. From the beginning of 2020, we had a chance to meet her – one of these two investors, but perhaps her idea was not clear enough. This is why we had to research carefully before taking on her project. We do not push our clients, instead, we suggest that if they need it now, it is possible to look for another architecture unit. It is more interesting that our investor listened to us and looked for another office, but she remembered what we shared with her then she came back.

We usually have these cases, sometimes investors come for us, they leave if we have different perspectives, then a year or two later they come back and say: “so, should we continue?”. We believe designing requires time, occasionally investors need time to think clearly about what they truly want us to do for them.

Architects Phan Lâm Nhật nam and Trần Cẩm Linh (left)

Interview
Trần Trung Hiếu

Editor & Translator
Phạm Hà Thu

Photo
K59 Aterlier

Time
05.2023

How did you prepare for the establishment of K59 Atelier as a young architecture office?

Cẩm Linh: We had no preparation, basically we just worked together and eventually when it felt right, we decided to open this office together. Both of us have been serious about architecture since we graduated, we want to do and take part in our favourite architectural projects. We were pretty carefree the time before that, each of us worked in a different office. Until a certain moment, we felt that our opinions or mindset about architecture were no longer suitable for them, we then looked for a new appropriate environment.

Nhật Nam: We used to discuss about our points of view for design and architecture, which had gradually changed over time. In the period between 2016 and 2017, we took part in some community projects, I realised that architecture is just a very small part of a building, it is the needs and the wants of the people that determine the success of a project. Since then, Linh and I Linh tried working on some projects together since 2018, it has already been 5 years.

What is the special meaning of the name K59 Atelier?

Cẩm Linh: Actually, there is nothing special about it. We did not really think about it. A name is just a name, what is important is what we do. Architecture department in university will be coded as ‘K’, each year you have ‘K’ followed by a school year. For instance, Nam’s was K05, I was K09, we combined together to K59.

Architecture is a word in English but I wanted to keep the K of “Kiến Trúc”in Vietnamese. “Atelier” is a workshop. We both like many things not solely architecture, the word “workshop” means a collection or including this and that or having some bits of everything. Most of the objects here in our office are all handmade ourselves, from designing to making models, taking pictures or making movies, etc. We use what we have and experiment with anything we can.

K59 Atelier in Year End’s Talk in late 2022, organised by Notes and other architectural office partners

In the year end talk in Ho Chi Minh city, K59 Atelier presented a series of 3 projects. Why did you select them to introduce?

Cẩm Linh: During five years working together, we have completed five projects, which means choosing out which suits our presentation is not a difficult task. Our three projects represent three distinguished areas: urban, sub-urban and coastal areas. We believe that architecture is always associated with urban development, urbanisation is an essential part of society. With these three projects, we had the opportunity to share our points of view about architecture that we are able to adapt to each area and location in the process of urban planning.

Nhật Nam: In fact, some people asked why we selected only three and did not mention about other finished or on-going projects. We think that a project should include three stages: when it is on the blueprint, the building phase when the place starts to shape, and lastly is when it lives with its residents. These are three fascinating phrases when we have had chances to observe, through these I understand the construction and know that if the building interacts positively with its surrounding and people there. Not until then will we have materials to share with others. As Linh said, the process of urbanisation is usually followed by concrete constructions. Although this is an essential thing to happen when the society develops, would this development flexibly accommodate natural and topologic conditions where it takes place. We always wonder about these things. If we could do something to improve the condition of an area, why not? People from that area might learn something from observing our construction or be inspired by techniques and ideas to utilise in their nearby projects. Recently, this topic has drawn much attention, when many coastal areas are being heavily concreted, causing serious subsidence and losing the terrain’s characteristics. Farmlands are also levelled to make room for numerous new urban projects. Meanwhile, constricted city areas are facing massive construction frequency. Investors and real estate firms have no break time to consider if what they have done fits the context of the place.

Bình Dương House

House 803, Sài Gòn

Cửa Đại Park, Hội An

Cẩm Linh: Honestly, what we have shared with you is probably our personal observation, in each project comes different point of views. Perhaps, any architect or individual working in other fields would have their own remarks. We expected to receive feedback and comments from participants about our trio for each location.

According to you, what is a fine architectural construction?

Nhật Nam: In my opinion, it should cover some specific aspects. Firstly, one who uses the construction can feel pleasant and unworried about the place, it suits each needs, ages and wants of people who live there. I constantly wonder if my clients live well or feel good in the space that K59 designs.

Cẩm Linh: Aside from housing projects, it can includes also public and community architectural works. For me, a good architecture must be appropriate and adaptive in harmony with certain contexts of different locations: climate, social conditions, customs, and lifestyles, etc.

Any architects must have considered diligently with precision so that their designs are suitable for the context. We should be consistent with what we do, concurrently taking in feedback and opinions. Sometimes architects may even direct the construction’s users about natural desires. Our office has a non-air-conditioned space. Although we sweat a lot, we do nothing about it because we are surrounded by many windows and green plants. Open space helps wash away worries from hustle life, it gives people who live there freedom and this is a part of nature. The construction itself affects people more or less.

House 803 model projects the house and its urban context

For K59 Atelier, what is the key point for you to take on a project? And, after that, what factors are important to you to start designing and coming up with solutions for the project?

Cẩm Linh: We have had five years working on our own, from meeting with clients, designing to constructing, etc. After a long part of our journey in this industry, we have gradually learnt and improved. The investor is the key point for us to consider about accepting a project. Regardless of whether the project is small or large, the conformity and the trust from the investor always are crucial parts that enable us to create fine products. We are always willing to do under that condition. After receiving a project, an equally important part is having a clear topic. Without a clear goal from clients, it is challenging for architects to create a product that is good enough.

Nhật Nam: To find the right topic/idea takes time, probably months and years to get an exact one. The more data we have, the more precise our product will be, the more questions will be solved according to investors’ difficulties and needs.

House 803 in Sài Gòn, where homes K59 Atelier office

Does the surrounding context of K59 Atelier’s projects have much influence on your design? Can you give some examples?

Nhật Nam: The natural context of our projects is definitely crucial to define their topics. Climate, location, environmental interaction of a construction will give us hints for the ideas of our design. For instance, Bình Dương House’s location is surrounded by many trees. Measuring exactly the space between the trees helps to make the design more specific and clearer in terms of its required usage and minimum functions. We do not mind doing research about a specific object using the construction. Of course, it can be confusing to receive many points of view all at once, but we simply think “why not?”. When receiving many opinions, we can link them all together to synthesise into a unified flow. I always try to ask how many people I need or should meet to get to know their requirements, then I can have the most suitable solution. The more opinions there are, the easier it is to select optimal and the most necessary elements for the projects. It is similar to solving maths.

A sketch of the current tree survey result at Bình Dương House

Building solutions without damaging natural root systems of surrounding trees.

Cross Section

Model

Construction process

Binh Duong House after completion

Cẩm Linh: About the on-going project in Vũng Tàu city, when arriving at the place to survey the location, I learnt also about the investors’ family background. Usually when building a house, the family will have one or two people to discuss with architects about what they want for their house. The family in Vũng Tàu has many members: two of our investors, their father and two of their children. This was why we visited and talked with them to get to know more about the entire family. We also learnt that their father has been living in an antique house in a garden and he has a hard time walking. This family has some pets such as birds and dogs, they will also live in the building as a member of the family. After thorough observations, we understood the core elements and what we need to do in order to respond to any individual’s needs. Some people like windows, some need a table, others like to have open spaces, etc. Although a house is a building for the fewest users in the scale of a construction, it always has different characters in each corner. A residence is a minimal society, each room is considered as a private house reflecting each person’s characteristics. This room is the neighbour to the one next door, the interactions of open spaces and windows might give us something to notice for our design. Every room has its own colour palette and usage.

What is the most used material in K59 Atelier’s architecture?

Nhật Nam: Actually we do not prioritise any specific material. Firstly, the context shapes the building, from which we will choose the most suitable material for the construction. Some people have fear of wood because of the termite, some are scared of iron because of the weather. After getting to know about our investor’s preferable materials, we can also conduct which material we will use for the project.

We are big fans of crafted materials, which have been very connected with the locals for years, proving the adaptability of these materials to the geographical and climatic features of the construction’s location. To us, there is no favourite or best material, everything is equally great. Sometimes during the building process, there are some materials that we did not think would fit at first, but after talking with people of the family, we figured out these are the most suitable for the place. Thus, when we know exactly what material to use, we have almost no other choice. We always base on the investor’s opinions to choose materials.

House 803, Hochiminh city, Vietnam

What do you think about community projects? Having participated in community projects, what determines the quality and success of the project in your opinion?

Nhật Nam: This is a tough question (laughs). Honestly, we both like community projects because we can meet many people who use the construction. Perhaps, community projects have always been the most difficulttopics. There are too many people using it. Another difficulty is financial issues, it is limited by organisations and investment funds for this topic. Additionally, the understanding and contribution of users are the keys to success of these projects, this causes many troubles for architects. If a community construction has no contribution from its users from the beginning, they will not feel responsible to preserve or protect the building, leading to degradation and irresponsibility. It was all because they did not have to invest in it. The initial steps in the survey are quite inadequate because we cannot meet everyone. Some people are too busy, some work away from town; but often these people are the breadwinners and have their voice in the house, sometimes they are the sponsors of the community constructions in their town. If the final work is not as expected, they can obviously give negative feedback. For us, to survey as many as possible and understand clearly their needs is the toughest task. Whether a community project exists or not depends on how much people are engaged in the construction.

A video of Cửa Đại Park (Hội An, Quảng Nam, Vietnam) by K59 Atelier

Cẩm Linh: Getting opinions of local people in the beginning was extremely difficult. We and Sống Foundation organised many community meetings but they are often absent; instead, they send representatives of the neighbourhood or the elderly to join, but these people rarely use the community building. I went to every household to encourage them and it did not work. Participating or not depends on the people, and not all attendees will share their thoughts. Therefore, the success of community work is the result of how we constantly change and encourage people to participate in the construction process to create a bond.

This is a long-term project. From the beginning to completion and even after the construction was put into use, whenever I received people’s opinions, I felt more interested because the project had certain changes according to the needs of use. Then, the building seemed to have its life to adapt to the context. In my opinion, a community project has no ending point. It changes nonstop due to the continuation of use. We should accept this fact. The success of the project is not based on the image but on the frequency of use of the building when the construction is completed.

We have noticed that aside from making models, your hand drawings/sketchings are very detailed. Is it a hobby or because of other reasons related to design?

Cẩm Linh: Digital sketching seems to be too clean compared to hand sketching, everything is too straight and sharp. Hand-sketched is different, it has curves and softness that reflect humans. Similar to constructions we have built, the whole process is done from the hands of workers. All the concrete walls or columns, nothing can be as squared and straight as one depicted on a computer. They have a natural roughness and so does nature. By hand strokes, I can express the work in the most realistic and vivid way. We believe that when people look at a hand-drawing, the more they stare into detail, the more they can imagine how individuals live in their private space. This is a material that reproduces clearly the life of people in an architectural work.

Is there any architect or person that influences your mindset when practising architecture?

Nhật Nam: They are my teachers, seniors and other architect peers that we have the opportunities to work and talk with. They are the missing pieces that help us to determine K59 Atelier’s architecture. I have studied architecture through many means and perspectives. This era has really facilitated the process of inquiring and learning from existing data.

Cẩm Linh: It is difficult to me to point out a particular one. Each architect, teacher or colleague has had some influence on my practice.

Hand-drawing of House 803

To a young office, are there any advantages or disadvantages during your 5 years of development?

Nhật Nam: One of the advantages is that I can learn from senior architects’ disadvantages. As a young architect, I have no fear of changing, I can experiment and make mistakes in order to improve my mindset in architecture.

Cẩm Linh: I wonder if this is a particular difficulty of young offices or a common one of all. We think that creating trust with clients is not easy. Because we are new and our projects are limited, our investor will want to know if we have enough experience and knowledge about what they need. We might have learnt a lot about their topic, but it could be a concern if we have not done or tried it before. To prove that we are able to execute the work is probably the hardest thing. Sometimes we have no clue to prove to the clients but we can win their heart by communication and our design.

Nhật Nam: In the past five years, we truly have had many more advantages than disadvantages. During Covid pandemic, we did not have to deal with as much stress as other architects. We have learnt a lot, we had more time reading and thinking deeper. We had time to invest on our constructions, fixing and improving what we are missing.

Dear Nhật Nam, you are currently teaching and working as an architect at K59 Atelier at the same time. From a lecturer’s point of view, what is the difference between today’s architectural training and when you were a student?

Today’s students are very active, they even find out more fascinating things than our generation. They have the opportunity to practise and intern in many architectural offices. Although they are still students, they can directly take part in the work at the construction site. Some freshly graduated ones are even able to open their own offices and they are doing great. This is a true difference from when I was a student ten years back. At that time, I only knew about some foreign firms, domestic offices were not as popular as nowaday. Another positive aspect besides their confidence is that today’s students often work for young or domestic companies without any financial constraints.

What would you advise a person to choose architecture to study?

Cẩm Linh: We personally think that when you follow architecture or even other majors, observation is the key. Try to practise your view with objectivity and a pure heart as much as possible, without being influenced or imposing personal opinions. Observation is not only about staring at a construction but also about every little thing around you, how people live, their activities, the way children play together or how the elderly walk, nature, atmosphere, etc. It might be just the way you see things at first, but when you start working, you will see how much your observation helps you.

Nhật Nam: As Linh has mentioned about objectivity and transparency, these mean we have no default to impose a problem before acknowledging them. In architecture, try to look for positive aspects in a construction, things about what it helps, which is interesting, or what challenges the people who build them have overcome. A fine observer is able to do multiple tasks, architecture is just the beginning.

What is the construction that you have been truly impressed with so far? Why?

Nhật Nam: It must be Mr. Kiệt’s ancient house in Cái Bè town, Tiền Giang province. I am very impressed with their adjustable doors. The entire door system is installed on an easily removable structure, the setting is amazingly smart. We can still learn a lot from our ingenious forefathers’ ideas. Books and materials are not enough, we must be at the place to research and learn directly these details to apply these techniques.

Cẩm Linh: The palace of Mèo King in Hà Giang province is the first that comes to my mind. I have been there twice but I am keen for more. I have learnt something new after every visit. The complex has many interlocking spaces with complex roof systems. When it rains, it is very sensational to watch water drops falling down and jumping on surfaces. I was very emotional when stepping in the place.

What is a project that K59 Atelier has always wanted to realise? Why?

Cẩm Linh: I have been interested in educational projects ever since I was a student, especially ones for mountainous children or children in rural areas. Nam and I share the same point of view about this matter. Nowadays, many people seem to distrust Vietnam’s educational system but we disagree. I can see that our educational system is trying to improve and update regularly. In the past, we used to hope that K59 Atelier might have a chance to build a school, yet, we have slightly changed our mind. Whatever the project is, as long as we meet investors who trust us that we can make it.

Perspective drawing of Cửa Đại Park in K59 Atelier’s design

Nhật Nam: We want to realise a project that investors feel suitable with and they are willing to spend their time with us and of course, they respect our final result from start to finish. Education is not just about a school. A house is important as well. When a child is nurtured in a house where it is educated in its space, this should be a very positive foundation for children’s development.

We thank you , Linh and Nam. It was a memorable talk we had!