Mang Thít

text ANH NGUYÊN
photo TRIỆU CHIẾN

Vĩnh Long province is sandwiched between two marvelous rivers of the Southern Vietnam region, Tiền and Hậu rivers, nourished by precious silt alongside with river sand and bountiful of clay, from which grow the craft of brick-making and pottery shaping means of living for locals by river banks. Besides, thanks to the density of channels and canals, maritime transport is benefited, baked bricks from brickyards are promptly delivered to every corner in the South of Vietnam. From the beginning of XIX century, brick from Vĩnh Long province has been very famous, especially ones from Mang Thit village.

The land of Mang Thít is located by Cổ Chiên river where once was the land of countless brickyards with their distinctive domes. Clay brick from Mang Thít has appealing model, fine quality because of its clay resource and the local techniques of three ethnic groups: Kinh, Hoa and Khmer. Production facilities, which are situated along both side of Thầy Cai canal, were once a busy area with boats and ships carrying chaff and brick for wholesale elsewhere.

In the past, each brickyard earned a monthly income of several taels of gold for each batch. However, after 2000s, traditional production methods afforded no more the actual advancing needs and environmental standards, the cost of rice chaff increased sharply together with competitive markets of modern brickyard and unbaked brick industry have caused many traditional factories to gradually shut down or shift to a new major of producing decorative pottery. Countless household brought down their old kilns causing a remnant-like sight of the used-to-be-lively Mang Thít. Long-standing brick kilns are awaiting for the state policy to be ‘revived’; in view of the fact that if dismantled and priced as salvaged materials, it would cost some few tens of millions VND, whilst to build one properly it could take up to 300 – 500 millions VND, depending on diameter.

Today, the Mang Thít contemporary heritage project has been approved by local government to support families to gather funds for renovation and refurbishment of old brickyards, this move directs to tourism services. Nevertheless, the reality remains very difficult.

The land of Mang Thít rooted in its region. The location itself, the space and the riverbed have strong cultural and subconscious connections. The old brick kilns that exist still today are indeed fortunate after more than a century of baking. I truly hope that heritage conservationists and locals make an effort to preserve these priceless constructions for at least 50 more years so that next generations might inherit and do some


Architect Nguyễn Hải Long / Tropical Space Architecture

nội dung ANH NGUYÊN
ảnh TRIỆU CHIẾN

Đất Vĩnh Long nằm giữa sông Tiền và Hậu quanh năm phù sa bồi đắp, nguồn cát sông và trữ lượng đất sét dồi dào đã tạo điều kiện để nghề gạch và gốm phát triển, tạo sinh kế cho người dân đôi bờ. Ngoài ra, nhờ hệ thống kênh rạch dày đặc nên giao thông đường thuỷ thuận lợi, gạch đất nung từ các xưởng sản xuất nhanh chóng toả đi khắp Nam Bộ. Từ đầu thế kỉ XIX, gạch sản xuất ở Vĩnh Long đã nức tiếng xa gần, đặc biệt là những sản phẩm ra lò từ Mang Thít.

Đất Mang Thít nằm kế bên sông Cổ Chiên, nơi đây từng là công xưởng sản xuất với hàng ngàn lò gạch có lối kiến trúc vòm.

Gạch gốm Mang Thít có mẫu mã đẹp, chất lượng tốt nhờ nguồn đất sét và kĩ thuật dân gian của ba tộc người Kinh, Hoa và Khmer hợp thành. Các cơ sở sản xuất nằm dọc hai bên bờ kênh Thầy Cai từng một thời tấp nập ghe chở trấu và gạch đi bán khắp xứ.

Ngày trước, hàng tháng mỗi lò nung đem lại lợi nhuận vài lượng vàng cho từng mẻ thành phẩm nhưng khoảng sau những năm 2000, phương thức sản xuất truyền thống không còn đáp ứng được nhu cầu phát triển thực tế cùng tiêu chuẩn môi trường, giá trấu tăng cao cộng với cạnh tranh từ các xưởng sản xuất kiểu mới và gạch không nung khiến nhiều cơ sở truyền thống dần tắt lửa hoặc chuyển qua làm gốm trang trí.

Không ít hộ gia đình đã đập bỏ những lò gạch cũ khiến Mang Thít trù phú trước đây giờ ghé thăm chỉ thấy bóng dáng của một tàn tích. Những lò gạch cũ đang chờ chính sách phù hợp để “hồi sinh’’, bởi nếu tháo dỡ bán theo diện vật liệu san lấp chỉ vài chục triệu đồng, trong khi xây một lò gạch hoàn chỉnh phải tốn 300 – 500 triệu đồng tuỳ đường kính.

Hiện tại, đề án di sản đương đại Mang Thít đã được chính quyền địa phương phê duyệt nhằm trợ giúp mỗi hộ gia đình có thêm kinh phí cải tạo, tu bổ những lò gạch truyền thống để chuyển hướng phục vụ thăm quan du lịch nhưng thực tế vẫn gặp nhiều khó khăn.

Vùng đất Mang Thít bám rễ trong cả quần thể. Bản thân vị trí, không gian và lòng sông nơi đó có sự kết nối rất mạnh về văn hoá và tiềm thức. Những lò gạch cũ còn tồn tại đến ngày nay thật sự rất may mắn sau hơn 100 năm đỏ lửa. Tôi hy vọng những người làm công tác bảo tồn di sản và người dân gắng giữ những công trình này thêm tối thiểu 50 năm để thế hệ sau có thể tiếp bước và làm thứ gì đó tốt đẹp hơn ngay trên vùng đất ấy.

Kiến trúc sư Nguyễn Hải Long / Tropical Space