Trần Đại Nghĩa

The host of this talk – Trần Trung Hiếu has known about NH Village since 2018. Later on, he and photographer Triệu Chiến had some opportunities to collaborate with architect Trần Đại Nghĩa and Nguyễn Phương Hiếu when taking pictures of their projects in Vietnam. Hiếu – the writer gradually noted some perspectives and thoughts of NH Village about their practice each time he visited. This content is a summary of the period from 2018 to 2022.

What would you do if you were not an architect?

Probably a scientist, I would do research about Mathematics or Biology. When I was young, I was into science. Although I attended the Math class for gifted students, I had a great love for Biology, and I still do.

Why did you choose to be an architect? Was it your desire or oriented by family or was it simply by accident? 

It was all by accident, I passed the entrance exam of HUCE and went for the very first intensive course for engineering sponsored by the French government. This was a programme for 4 universities which were Hanoi University of Science and Technology, Hanoi University of Civil Engineering, Ho Chi Minh University of Technology and The University of Danang University of Science and Technology; The field of Architecture was not included. After the first 2 years studying general subjects, students can transfer to any university.

However, after my first semester, I decided to take the exam to study abroad, and Japan was my destination. When I arrived, in my application for major, I only filed Construction in general. Little that I knew there were Architecture and Civil Engineer. There were 5 of us who got the chance, I was the only one registered for Architecture. At the beginning, I was actually worried, yet my professors advised me to go, experience a new environment, and get the opportunity to see the world.

Could you share with us more about your studying journey?

Initially, I was assigned to the architecture department in a college and then moved on to a university in Japan, which most foreigne students had to take at that time.

During the first year studying Japanese in Tokyo, I met some Vietnamese studying architecture before me. They suggested that I should go and visit some famous architectural works in Japan. Referring to their advice, I visited those places and bought many books of Japanese architects, which were mostly about the journey of studying and working of these architects. I was very impressed by “ The Twenty-year-old architects” and architect Tadao Ando was the editor. He invited 6 outstanding architects from different countries to come to have dialogues with Students of the University of Tokyo and then summarised it into a book. It has a great impact on my self-study process.

Having finished my study in Tokyo, I applied for the College of Engineering of Ishikawa, situated in the countryside of Japan. My headteacher was a very lively talkative person, loved

arguments about architecture, and often brought out some problems so we could try to solve them. He had a special love for Architect Louis Kahn, for this reason, he had organised many seminars about Kahn’s architecture and words. After 3 years living and studying in Ishikawa, I had gained more

practical architectural knowledge than theory. On every school break, I went to visit some architectural works around Japan, sometimes alone, other times with friends.

Architect Trần Đại Nghĩa

Photo
NH Village

Interview
Trần Trung Hiếu

Initially, I had wanted to be an engineer in the field of architecture, I spent time on learning principles of structure. It was not until my last year when I passed the entrance exam of the University of Tokyo, I decided to apply for architecture design. In my fourth year, I was fortunate to take part in a class of

Architect Hiroshi Naito for a semester. Then, when I went for higher education, I decided to take the exam to his research lab in Japan.

The time that I studied in Japan really trained me to be practical. Everything needs to be visualised in detail and must be done so that we could see and understand the issues clearly. I have also learnt self-criticism, looking at problems through layers. It is very unique about the way the Japanese see and feel about things, phenomena and nature. As a result, they have many nature-friendly, energy-saving designs; I really love the way they think and use their materials.

Sea-Folk Museum. Image: tatlerasia

What was the first building that you recognised as Architecture?

Sea-Folk Museum of Architect Hiroshi Naito was the first one that got me most. It has a spectacular wood texture. I could still remember the atmosphere there.The day I visited, the building was 15-years-old. There is no sense of time when you set foot in, It is like it has been here for ages.

Sea-Folk Museum. Image: tatlerasia

Having studied in Vietnam, then got a scholarship for studying abroad, then back to Vietnam to open an architecture office, would you share some commons and differences between both Vietnamese and Japanese architecture?

Vietnam and Japan both share some similar materials, used in some traditional buildings, such as wood, bamboo, dirt and they are all eco-friendly. Nowadays in Vietnam, many architects have been working on new projects with respect to nature, using
natural resources like trees, light and wind. These are some similar features to Japanese architecture.

Who is the one who inspires you in architecture?

I have different perspectives on architecture thanks to every architect I have learnt from or worked with, they all share a common thing which is inspiration. At the beginning, Architect Tadao Ando was the one who really inspired me. I have read many of his books as well as visited many of his art works. During my internship, I had the chance to work and study directly with architect Hiroshi Naito. I have learnt from him how to behave with tradition and culture, place and sense of materials, structure and human, social responsibility…After graduating and working at Architect Hiroshi Naito’s office, he taught me about optimism and joy at work, in which I have learnt how to look at an issue deeper and in different angles. Architect Louis Kahn’s books on architectural thinking have always been my favourite. All in all, they all give me an infinite source of inspiration when it comes to practising architecture. 

Architect Trần Đại Nghĩa and Architect Hiroshi Naito

Could you share more details about the period you worked at Architect Hiroshi Naito’s office and some of your outstanding works in Japan?

Architect Hiroshi Naito, who is the first architect to be a professor in the Infrastructure department, is a special one in Japan. Back then, throughout the educational activities, he found that the subjects of architecture, urbanism and infrastructure were divided in minor majors and tended to be separated from each other. To him, this is an inadequacy and indirectly creating an unorganised urban area. He wanted to reconnect all professions related to construction so that the next generations could have a broader view on the majors. In his lab, there were students from the Architecture department, Planning department, Transport Engineering department, Sociology department.. We had exposed and listened to many topics. I honestly enjoyed this experience.

During the internship in his lab, I actively applied for an internship at his office for a period of time. He became another person when he was in the office, who is super strict. Rather than being an easygoing person at school.

About designing thinking in Japan, architects have the tendency of approaching their building as a work of art. But Hiroshi Naito avoided mentioning his builts, mostly he thought about the atmosphere that people perceive in each place, adding time and space factors into his designs. Most of his constructions are often situated in remote areas in Japan, only few are found in central areas. He constantly chose the input of connecting modern building techniques with cultural and surrounding elements to form up a unified piece, which expressed in his works. Perhaps the qualities that I feel the most about Hiroshi Naito are the technicality that combines compassion, with a sense of responsibility for his profession. 

My thesis with the title of “Space and living habits of Phuoc Tich ancient village during flood season” was mentored by architect Naito.

Akaari Premium Restauratn

Photo
Hiroyuki Oki

I could see your interest in local factors, local materials, Vietnamese craftsman’s skills and you have tried to bring the above into every project of NH Village. What drives you to this approach?

I have a particular interest in Vietnamese wicker crafts that are not only made of natural material but their shapes are also very versatile and stunning. I was born and raised in Hung Yen province, those were my toys in the old days. When I returned to Vietnam, I usually visited some craft villages to observe their ingenious crafting skills and tried to bring their materials into my designs.

The Kimono project in Hanoi is a typical example that helps me realise a fact. On a small scale project, it is easy for the artisan to manage their workload and the quality of their products. When they start working in an architectural or interior project, there are many limitations. This influences my way of designing, sketching, facilitating and how to coordinate construction with them.

Kimono Restaurant in Hanoi, Vietnam

Photo
Hiroyuki Oki

What does Vietnamese traditional architecture mean to you? And why?

Vietnamese traditional architecture gives me many suggestions. The society is always changing, moving and architectural constructions are always the ultimate formation of the most essential of each period. When approaching and learning about traditional architecture, We can clearly see how our experienced our forefathers adapted to the climate, environment, and ways of utilising materials.

We are very impressed with how NH Village designs and utilises materials to input nature in many residential projects. Could you share more details about this aspect with us? Is it simply the way you optimise the utility of energy of any projects or is it how you approach sustainable architecture?

From a social perspective, especially now, when environmental issues essentially matter, the creation of an energy saving and optimised construction is a very practical contribution, which can be considered as one of the most basic requirements. We have been always looking for ways to minimise the impact on the environment as much as possible. Nevertheless, saving energy is only the very first step in the making of a construction, our ultimate goal is to create a loving environment for people. The introduction of several natural factors such as wind, light, rain, ect…into our design is purposely to engage people more with nature, in this dense urban context. 

Gutter House in Hung Yen province as an instance. Our client wants to maximise the recycling raindrop, as for the instability of water supply in that area. In addition, their family loves using water from the rain, perhaps due to their living habits. Our solution not only turns the rain recycling into an architectural idea, but also brings the rain, light and natural wind into the house, helping it to save up to one third of the power consumption compared to the same scale building.

Diagram – Gutter House

Photo
NH Village

Our project The X House in Phu Tho province, however, has a different approach in terms of using materials. We planted fast-growing arched trees to be a sustainable material that grows old with the building. Through researching and talking with people in Hung Yen province, we have known that in each household, they often have few cedarwood trees in the backyard. The main purpose of which is for later use as to build a house after the trees at the age of 20 years. If the father plants it, his son can exploit it. This story really gets me, makes me start thinking about using this wood in a sustainable way. Oak wood, when soaked in water and used properly, can last for hundreds of years. I also do some research on other types of wood and find the same thing.

X House

Photo
Hiroyuki Oki

What do you think about the current architecture in Vietnam?

It is quite interesting. In the context of rapid development of the social economy, together with the explosion of the media, it has created a very ideal environment for clients or investors to update the latest news and trends. For this reason, their requirements for architects are also gradually escalating. Architects can easily have access to world architecture through many media platforms like social networks or newspapers.

However, I find the quality of interaction between people and architecture still lacking in depth. In my opinion, the process of creating and forming a construction is more important than telling stories about it through photographs or films after the completion of the project. Architectural evaluation measurement should be varied, should not be framed in a slogan or a certain trend, which should be evaluated based on the breakthrough according to the design quality of the project. People who are involved in the work should also form a culture of architectural criticism so their discussion can be broader, more in-depth and multi-perspective.

Gutter House

Photo
Hiroyuki Oki

In the next 20 to 50 years,what do you think that architecture has to face, in general?

There is one thing that all of us can realise is the constant development of technology, architecture is something that takes time and grows slow. 

In developed countries, people are concerned about issues related to the environment, recycling or renovation since the demand for new buildings is not much. The real challenge is the problem of renovation and recycling of materials. 

In Vietnam, We will have few problems in the future. For instance, what we have no attention or probably ignored is the urban landscape, which needs to be improved. We will have to get ready to think about solving the problem which goes backwards to the current trend of mass construction. The value system for the quality of architectural works will be considered based on both spatial and time axis. I can see this clearly when I observe Japan.

X House

Photo
Hiroyuki Oki

To you, what is the role of architects in the current society? 

I always prepare for the worst scenario. When there is an economic crisis, do architects have anything to do work on or is there any request for any project?!

I want to come back at that point to reflect on what I have done. In fact, people seek doctors or lawyers when they are insecure; in contrast, they come to us when they are in a state of happiness, and they simply have the means of life.

Architects will see their role most clearly in society if they place themselves in the position of a doctor or a lawyer.

Bung Binh House

Photo
Triệu Chiến

What project or type of construction have you always wanted to do the most?

For this part, I guess it mostly depends on the client or sometimes even myself. At this point in Vietnam, working with individual investors seems to be very well-suited and fast. I would love to do public and landscape-related constructions, which contributes to the improvement of the quality of the urban living environment. Currently, NH Village is still in the preparation phase and looking for opportunities.

What do you think about architectural training in Vietnam at the moment? Is there anything we should improve compared to the time you were in Japan? 

Our architectural training has changed a lot compared to my generation. Students have more opportunities to interact and practise in architecture offices outside the school. But the fact that the number of students training on one professor is still too many, which is a difficulty as in improving the quality of their projects.

In Japan, the university system majors in architecture, they admit a small number of students, as at my university in Tokyo, each course has exactly 40 students. Each student in a project could have chances to exchange with many architects and professors. They are trained to have the ability to express and present very well. I was invited to present at HUCE for a while and found that students had few chances to give presentations because of the massive number of students in a class. The professor only selected some of the best projects to introduce. I find improving the presentation ability and

explanation whether written or spoken is a point that

Vietnamese students need to notice and practise.

Could you share a quote for architecture that you love?

GOD is in the details – Ludwig Mies van der Rohe.

Thank you for your time!

Tác giả cuộc trò chuyện này biết đến văn phòng kiến trúc NH Village từ năm 2018. Sau này, tác giả cùng với NAG Triệu Chiến có dịp cộng tác cùng kiến trúc sư Trần Đại Nghĩa và Nguyễn Phương Hiếu khi chụp hình một số dự án của họ ở Việt Nam.

Mỗi dịp gặp gỡ, tác giả lại ghi chép được một số góc nhìn, suy nghĩ trong mỗi giai đoạn thực hành kiến trúc của NH Village. Nội dung bên dưới tổng hợp giai đoạn từ 2018 – 2022 mà chúng tôi đã cùng trò chuyện.

Chào anh Nghĩa, nếu không làm kiến trúc sư, anh nghĩ mình sẽ làm gì?

Nếu không làm kiến trúc sư có lẽ tôi đã là một nhà khoa học, nghiên cứu về Toán học hoặc Sinh vật học. Từ ngày nhỏ, tôi đã rất thích khoa học, những năm cấp 3 tuy theo học Khối chuyên Toán nhưng tôi lại có tình yêu lớn với môn Sinh học và bây giờ vẫn vậy.

Tại sao anh lựa chọn trở thành kiến trúc sư? Có phải do mong muốn từ bản thân, hay được gia đình định hướng, hay đơn giản chỉ là một sự vô tình?

Trở thành kiến trúc sư với tôi hoàn toàn là một sự tình cờ. Tôi trúng tuyển vào Đại học Xây dựng Hà Nội, học khoá Kĩ sư chất lượng cao đầu tiên do Pháp tài trợ. Đây là chương trình được tổ chức chung cho 4 trường Đại học thời đó gồm Đại học Bách Khoa Hà Nội, Đại học Xây Dựng Hà Nội, Đại học Bách Khoa TP. Hồ Chí Minh và Đại học Bách Khoa Đà Nẵng nhưng không có chuyên ngành Kiến trúc. Sau 2 năm đầu học đại cương thì sinh viên có thể chuyển sang bất kì trường nào.

Tuy nhiên sau học kì đầu năm thứ nhất, tôi quyết thi để đi du học, và tôi chọn Nhật Bản. Sang tới nơi, trong hồ sơ nguyện vọng đăng kí ngành học, tôi chỉ ghi chú chung chung là ngành Xây dựng mà không để ý rõ trong ngành Xây dựng họ chia ra ngành kiến trúc (Architecture) và ngành hạ tầng (Civil Engineer). Lớp có 5 người được sang Nhật du học năm đó thì mình tôi được sắp xếp sang ngành Kiến trúc. Thực sự ban đầu tôi rất lo lắng, nhưng các thầy ở trường khuyên tôi cứ đi để được đến một môi trường mới, có cơ hội nhìn nhận ra nhiều thứ khác.

Anh kể về quá trình đi học kiến trúc của mình được chứ?

Ban đầu, tôi được bố trí học tại khoa Kiến trúc tại một trường Cao đẳng ở Nhật Bản với dự định sau khi tốt nghiệp xong sẽ chuyển tiếp lên Đại học, đấy là con đường phần lớn du học sinh sang Nhật thời đó phải đi qua.

Năm đầu tiên học tiếng ở Tokyo, tôi cũng gặp gỡ một số người Việt học kiến trúc khóa trên, họ khuyên tôi nên dành thời gian đi xem những công trình kiến trúc tiêu biểu ở Nhật. Tham khảo gợi ý đó nên tôi cũng chủ động đi thăm để thấy trực tiếp và mua sách của nhiều kiến trúc sư người Nhật, nội dung chủ yếu đề cập về quá trình học tập và hành nghề của họ. Trong đó tôi đặc biệt ấn tượng với cuốn “Các kiến trúc sư tuổi 20”. Cuốn sách này được kiến trúc sư Tadao Ando chủ biên, ông đã mời 6 kiến trúc sư tiêu biểu từ nhiều nước trên thế giới đến nói chuyện với sinh viên Đại học Tokyo rồi tổng hợp viết thành sách. Những nội dung trong đó có tác động nhiều đến quá trình tự học của tôi.

Hoàn thành việc học ở Tokyo, tôi tới trường Cao đẳng Kĩ thuật Ishikawa, trường nằm ở vùng nông thôn của Nhật Bản. Thầy chủ nhiệm phụ trách tôi trong quá trình học tập ở trường là một người rất sôi nổi, yêu lý luận kiến trúc và thường xuyên nói chuyện, đặt vấn đề cho sinh viên giải quyết. Thầy đặc biệt thích kiến trúc sư Luis Kahn và đã tổ chức nhiều buổi Seminar nghiên cứu về công trình và quan điểm của vị kiến trúc sư này. 3 năm ở đây, tôi được học nhiều kiến thức thực tiễn hơn là lý thuyết kiến trúc và mỗi khi tới kì nghỉ, tôi lại đi thăm một số công trình khác trên khắp nước Nhật, có lúc đi một mình, đôi khi có bạn đi cùng.

Kiến trúc sư Trần Đại Nghĩa

Ảnh
NVCC

Thực hiện
Trần Trung Hiếu

Vì ban đầu chưa xác định mình sẽ làm kiến trúc sư mà chỉ muốn làm kĩ sư trong ngành kiến trúc nên tôi dành nhiều thời gian học các nguyên lý kết cấu. Cho đến năm cuối, sau khi thi đỗ chuyển tiếp lên Đại học Tokyo, tôi mới xác định theo thiết kế kiến trúc. Tôi có may mắn được học kiến trúc sư Hiroshi Naito một kì năm thứ 4 và sau này khi theo học cao học, tôi quyết định thi chuyển tiếp vào phòng nghiên cứu của ông ở Nhật Bản.

Quá trình đi học ở Nhật giúp tôi rèn được tính thực tiễn, thứ gì cũng cần hình dung cụ thể và phải làm thật để thấy và hiểu rõ vấn đề gặp phải. Tôi cũng học được tính tự phản biện, nhìn vấn đề qua nhiều lớp. Cách nhìn và giác quan của người Nhật với sự vật hiện tượng, với thiên nhiên hết sức độc đáo, vì thế ở Nhật có rất nhiều thiết kế gần gũi với thiên nhiên và tiết kiệm năng lượng, tôi thích cách tư duy và sử dụng vật liệu của họ.

Công trình bảo tàng Sea-Folk. Nguồn ảnh: tatlerasia

Công trình đầu tiên mà anh nhìn nhận là kiến trúc, đó là công trình nào?

Công trình đầu tiên gây ấn tượng với tôi nhất là Sea-Folk Museum của kiến trúc sư Hiroshi Naito. Một kết cấu gỗ rất tuyệt vời. Tôi vẫn nhớ bầu không khí nơi đó. Ngày tôi ghé thăm thì công trình đã hình thành được 15 năm, nhưng mình không có cảm giác về thời gian khi đặt chân tới, như thể công trình đã tồn tại rất lâu trước đó.

Công trình bảo tàng Sea-Folk. Nguồn ảnh: tatlerasia

Từng học ở Việt Nam, sau đó qua Nhật theo chương trình học bổng, rồi anh trở về Việt Nam mở văn phòng kiến trúc để hành nghề. Anh có thể chia sẻ những điểm tương đồng giữa kiến trúc hai nước Việt Nam và Nhật Bản?

Tôi thấy Việt Nam và Nhật Bản đều có những công trình truyền thống sử dụng vật liệu tự nhiên như gỗ, tre, đất. Tất cả đều thân thiện với môi trường. Ở Việt Nam hiện nay, có không ít kiến trúc sư đã và đang thiết kế các công trình mới nhưng vẫn tôn trọng và sử dụng những yếu tố thiên nhiên ban tặng như cây xanh, ánh sáng và gió. Đây là những đặc điểm khá tương đồng với kiến trúc Nhật Bản.

Ai là người truyền nhiều cảm hứng làm kiến trúc tới anh?

Mỗi kiến trúc sư tôi được học qua sách vở hay tiếp xúc trực tiếp đều cho tôi góc nhìn về kiến trúc rất khác nhau, nhưng điểm chung ở họ là cảm hứng làm nghề. Thời gian đầu, kiến trúc sư Tadao Ando là người truyền nhiều cảm hứng cho tôi, tôi đã đọc rất nhiều sách của ông và tận mắt đi xem những công trình được ông thực hiện. Thời gian thực tập, khi gặp và học trực tiếp với kiến trúc sư Hiroshi Naito thì tôi thấy được ở ông cách ứng xử với truyền thống và văn hóa, nơi chốn và giác quan về vật liệu, cấu tạo và con người, trách nhiệm xã hội…Sau khi tốt nghiệp và làm việc tại văn phòng kiến trúc sư Hiroshi Naito, tôi lại học được ở ông tính lạc quan và niềm vui trong công việc, học cách nhìn nhận vấn đề đa chiều hơn và sâu sắc hơn. Sách của kiến trúc sư Luis Kahn về cách tư duy kiến trúc luôn là đầu sách yêu thích của tôi. Nói chung, họ đều mang tới cho tôi nguồn cảm hứng không bao giờ cạn khi thực hành kiến trúc.

Kiến trúc sư Trần Đại Nghĩa và kiến trúc sư Hiroshi Naito

Anh hãy nói kĩ hơn về giai đoạn thực tập tại văn phòng kiến trúc sư Hiroshi Naito và những một dự án nổi bật anh thực hiện tại Nhận Bản?

Hiroshi Naito là một kiến trúc sư đặc biệt ở Nhật Bản, là kiến trúc sư đầu tiên chuyển qua dạy tại khoa Cơ sở hạ tầng. Ông thấy trong hoạt động giáo dục ngày đó, môn học về kiến trúc, đô thị và cơ sở hạ tầng bị chia thành các ngành nhỏ và có xu hướng xa rời nhau. Naito cho rằng đó là điều bất cập và gián tiếp tạo nên một bộ mặt đô thị lộn xộn. Ông muốn kết nối các ngành nghề liên quan đến xây dựng để tương lai hướng tới một lớp trẻ có góc nhìn rộng hơn về các chuyên ngành. Trong phòng nghiên cứu của ông có cả sinh viên xuất thân từ khoa Kiến trúc, khoa Quy hoạch, khoa Cầu đường, khoa Xã hội học… Chúng tôi được va chạm và nghe rất rộng về các chủ đề khác nhau. Tôi rất thích trải nghiệm đó. 

Giai đoạn thực tập ở phòng nghiên cứu, tôi còn chủ động xin đến thực tập ở văn phòng của ông một thời gian. Trái lại với sự thoải mái ông thể hiện ở trường thì Naito lại rất nghiêm khắc lúc ở văn phòng làm việc.

Về tư tưởng thiết kế, ở Nhật Bản, các kiến trúc sư hàng đầu có thiên hướng tiếp cận các công trình như những tác phẩm. Nhưng Hiroshi Naito né tránh đề cập đến tính tác phẩm trong công trình của mình. Ông thường tư duy về bầu không khí mà con người cảm nhận nơi đó, đặt thêm trục thời gian vào thiết kế song song với không gian. Các công trình của Naito thường đặt ở những nơi xa xôi trên đất Nhật, chỉ một số ít được thấy tại các khu trung tâm. Công trình của ông luôn kết nối kỹ thuật xây dựng hiện đại cùng các yếu tố văn hóa, cảnh quan để tạo thành khối thống nhất. Tính kỹ thuật kết hợp tính nhân văn cộng với tinh thần trách nhiệm nghề nghiệp có lẽ là những đặc điểm tôi cảm nhận được nhiều nhất từ kiến trúc sư Hiroshi Naito.

Luận văn của tôi có chủ đề “Không gian và tập tính sinh hoạt của Làng cổ Phước Tích trong mùa lụt” được ông hướng dẫn.

Nhà hàng Akaari Premium.

Ảnh
Hiroyuki Oki

Tôi thấy anh rất quan tâm đến yếu tố bản địa, vật liệu địa phương, tay nghề thợ thủ công Việt Nam và luôn cố gắng đưa những điều trên vào trong mỗi công trình NH Village đã và đang thực hiện. Điều gì khiến anh có lối tiếp cận kiến trúc như vậy?

Tôi có một sở thích đặc biệt với các đồ thủ công đan lát của Việt Nam vì ngoài chất liệu tự nhiên, tạo hình của chúng cũng hết sức đa dạng và đẹp. Tôi sinh ra và lớn lên ở Hưng Yên, khi còn nhỏ thường xuyên được tiếp xúc và chơi với những món đồ như vậy. Ngày mới về nước, tôi cũng hay tới thăm những làng nghề để xem và quan sát sự khéo léo của đôi tay người thợ thủ công địa phương. Tìm cách đưa chất liệu của họ vào trong kiến trúc mình thiết kế.

Công trình nhà hàng Kimono ở Hà Nội là một điển hình giúp tôi nhận ra một thực tế. Người thợ Việt Nam làm đồ vật dụng hoặc dự án quy mô nhỏ sẽ dễ kiểm soát được chất lượng sản phẩm. Nhưng khi tham gia vào công trình kiến trúc hoặc nội thất, họ ngay lập tức bộc lộ nhiều hạn chế. Điều đó khiến tôi phải tư duy về cách vẽ, cách làm và cách phối hợp thi công cùng thợ.

Nhà hàng Kimono

Ảnh
Hiroyuki Oki

Kiến trúc truyền thống Việt Nam có ý nghĩa như nào với anh? Vì sao?

Kiến trúc truyền thống cho tôi nhiều gợi ý. Xã hội luôn vận động, thay đổi và những công trình kiến trúc luôn là kết tinh của những gì tinh hoa nhất mỗi thời kỳ. Khi tiếp cận và tìm hiểu về kiến trúc truyền thống, ta sẽ thấy rõ kinh nghiệm của cha ông về việc thích ứng với môi trường, khí hậu, cách sử dụng vật liệu rất hiệu quả.

Nhìn cách NH Village thiết kế và sử dụng vật liệu thông qua một số công trình nhà ở, chúng tôi khá ấn tượng với cách anh đưa tự nhiên vào bên trong công trình, thậm chí còn giữ lại để sử dụng. Anh có thể chia sẻ kĩ hơn về điều này thông qua một số công trình nhà ở. Liệu có phải đó là một hướng tiếp cận kiến trúc bền vững hay đơn giản chỉ là việc tiết kiệm và tối ưu năng lượng cho công trình?

Đứng ở góc độ xã hội thì việc tạo ra một công trình tiết kiệm và tối ưu năng lượng là một đóng góp hết sức thực tế, có thể coi là một trong những yêu cầu cơ bản của hiện nay, thời điểm mà vấn đề môi trường trở lên hết sức cấp thiết. Chúng tôi luôn tìm mọi cách để giảm thiểu các tác động đến môi trường nhiều nhất có thể. Tuy vậy, việc tiết kiệm năng lượng chỉ là bước khởi đầu trong hành trình kiến tạo một công trình, mục đích cuối cùng của NH Village vẫn là tạo lập môi trường sống cho con người. Việc đưa nhiều yếu tố tự nhiên như gió, ánh sáng, nước mưa…vào công trình cũng là để đưa con người tương tác nhiều hơn với thiên nhiên trong bối cảnh đô thị chật hẹp.

Nhà cho Mưa là một ví dụ, chủ đầu tư muốn tái sử dụng nước mưa càng nhiều càng tốt, vì việc cung cấp nước máy tại khu vực đó chưa thực sự ổn định, ngoài ra gia đình họ cũng rất thích dùng nước mưa, có lẽ do tập quán sinh hoạt. Giải pháp của chúng tôi không chỉ biến quá trình tái sử dụng nước mưa thành một ý tưởng kiến trúc mà còn đưa được cả mưa, ánh sáng và gió tự nhiên vào bên trong công trình, giúp căn nhà tiết kiệm được 1/3 mức tiêu thụ điện năng so với hộ gia đình có cùng quy mô.

Diagram nhà cho mưa

Ảnh
NH Village

Công trình nhà X ở Phú Thọ lại có hướng tiếp cận khác trong cách sử dụng vật liệu khi dùng những cây gỗ có vòm sinh trưởng nhanh, được xử lý để vật liệu bền vững cùng tuổi thọ công trình. Qua tìm hiểu và trò chuyện với người dân ở Hưng Yên, chúng tôi được biết trong mỗi nhà thường trồng vài cây gỗ xoan sau vườn, mục đích chính để sau dùng làm nhà, cây có tuổi đời khoảng 20 năm có thể làm. Nếu đời bố trồng thì đến đời con có thể khai thác được. Tôi thấy đây là một câu chuyện thú vị và bắt đầu nghĩ về cách sử dụng loại gỗ này với cách nghĩ hướng đến tính bền vững. Gỗ xoan khi ngâm nước và sử dụng đúng cách sẽ bền cả trăm năm. Tôi tìm hiểu nhiều loại gỗ khác thấy cũng tương tự.

Nhà X

Ảnh
Hiroyuki Oki

Anh nghĩ sao về kiến trúc Việt Nam thời điểm hiện tại?

Thời điểm hiện tại, tôi thấy kiến trúc Việt Nam khá thú vị. Trong bối cảnh kinh tế xã hội phát triển nhanh chóng, cùng với sự bùng nổ của các phương tiện truyền thông đã tạo nên một môi trường hết sức thuận lợi để chủ đầu tư hàng ngày được cập nhật các tin tức, xu hướng mới nhất. Vì vậy yêu cầu của họ với kiến trúc sư cũng dần cao lên. Kiến trúc sư dễ dàng tiếp xúc với kiến trúc thế giới nhờ các phương tiện truyền thông như mạng xã hội hoặc báo chí.

Tuy nhiên, tôi thấy chất lượng tương tác giữa mọi người về kiến trúc vẫn thiếu chiều sâu. Quá trình ra đời và hình thành một công trình theo tôi quan trọng hơn việc kể chuyện về các công trình qua những bức ảnh hoặc thước phim sau khi công trình đã hoàn thành. Việc đánh giá kiến trúc cần được đa dạng hóa, không nên đóng khung vào một khẩu hiệu hay một xu thế nào đó, nên đánh giá tính đột phá theo chất lượng thiết kế của bản thân công trình. Người liên quan đến nghề cũng cần hình thành văn hóa phê bình kiến trúc để có thể thảo luận rộng, sâu và đa chiều.

Nhà cho mưa

Ảnh
Hiroyuki Oki

Theo anh, điều mà kiến trúc nói chung phải đối mặt trong 20 đến 50 năm tới là gì?

Dễ nhận thấy nhất đó là việc công nghệ luôn thay đổi chóng mặt nhưng kiến trúc thì chậm hơn rất nhiều.

Ở các nước phát triển, mọi người quan tâm đến nhiều vấn đề như môi trường, tái sử dụng hoặc cải tạo vì nhu cầu xây mới không nhiều, vấn đề cải tạo và tái sử dụng vật liệu theo tôi là một thách thức lớn.

Ở Việt Nam, chúng ta có một vài vấn đề trong tương lai, đơn cử như việc cảnh quan đô thị cần cải thiện vì thời gian qua có lẽ chúng ta không chú ý đến điều này hoặc cố tính bỏ qua. Chúng ta sẽ phải chuẩn bị tinh thần để giải bài toán ngược lại với xu thế xây dựng bùng nổ như hiện nay. Hệ giá trị đánh giá chất lượng công trình kiến trúc có thể không chỉ là không gian nữa mà thời gian sẽ được xem trọng. Khi quan sát nước Nhật, tôi cảm thấy rõ nét điều này.

Nhà X

Ảnh
Hiroyuki Oki

Theo anh, vai trò của kiến trúc sư trong xã hội ngày nay là gì?

Cá nhân tôi hay đặt mình vào trường hợp xấu nhất, đó là khi nền kinh tế gặp khủng hoảng thì kiến trúc sư có việc gì để làm không và có ai đặt hàng mình không ?!

Tôi luôn muốn quay về điểm xuất phát đó để tự soi lại công việc của mình. Thực tế trong xã hội, mọi người tìm tới bác sĩ hoặc luật sư khi họ đối mặt với sự bất an, nhưng mọi người thường tiếp cận với kiến trúc sư khi họ đang ở trạng thái hạnh phúc, hiểu đơn giản tức là cuộc sống của họ đang có nhiều điều kiện. Kiến trúc sư sẽ thấy vai trò của mình rõ nhất trong xã hội nếu đặt mình vào vị trí của người bác sĩ hay luật sư.

Nhà gạo

Ảnh
Triệu Chiến

Công trình hay loại công trình nào anh luôn mong muốn được làm nhất?

Cái này tôi nghĩ thực tế phụ thuộc nhiều vào chủ đầu tư, đôi khi là chính mình. Thời điểm này ở Việt Nam, làm việc với các chủ đầu tư tư nhân khá thuận lợi và nhanh chóng. Tuy nhiên, tôi thực sự muốn được làm các công trình công cộng và cảnh quan, đóng góp cho sự cải thiện chất lượng môi trường sống trong đô thị. Hiện NH Village vẫn đang trong giai đoạn chuẩn bị và tìm kiếm cơ hội.

Anh nghĩ sao về hoạt động đào tạo kiến trúc tại Việt Nam ở thời điểm hiện tại? So với thời anh đi học và với môi trường đào tạo tại Nhật Bản thì chúng ta nên cải thiện điều gì?

Thời điểm này, việc đào tạo kiến trúc ở Việt Nam đã có nhiều thay đổi so với thời tôi đi học trước đây. Sinh viên hiện nay có nhiều cơ hội tiếp xúc và thực tập trong các văn phòng kiến trúc bên ngoài trường, nhưng trong trường vẫn tồn tại thực trạng số lượng sinh viên đào tạo trên một giáo viên là quá lớn, khó cải thiện chất lượng hướng dẫn đồ án.

Ở Nhật Bản, hệ thống trường đại học đào tạo chuyên ngành kiến trúc họ nhận ít sinh viên, như trường Đại học Tokyo nơi tôi từng học, mỗi khóa có đúng một lớp với khoảng 40 sinh viên. Mỗi sinh viên trong một đồ án được trao đổi với nhiều kiến trúc sư, giảng viên, được rèn luyện khả năng diễn đạt và thuyết trình rất tốt. Tôi cũng từng được làm thỉnh giảng ở Đại học Xây dựng Hà nội một thời gian và thấy sinh viên ít có cơ hội được thuyết minh vì lớp quá đông sinh viên, các thầy chỉ chọn một vài đồ án tốt nhất để trình bày. Tôi thấy nâng cao năng lực thuyết trình, diễn giải kể cả bằng bài viết hoặc bằng lời là một điểm sinh viên Việt Nam rất cần được rèn luyện. 

Một câu nói về kiến trúc mà anh luôn tâm đắc?

GOD live in the details – Ludwig Mies van der Rohe.

Cảm ơn kiến trúc sư Trần Đại Nghĩa đã dành thời gian cho chúng tôi!