Bốn bãi đỗ xe trong khu Phố Cổ Muharraq là một phần của Dự án Pearl Path do Bộ Văn hóa Bahrain thực hiện. Dự án này kết hợp giữa việc trùng tu các dinh thự truyền thống với những công trình đương đại, bao gồm gian hàng tại World Expo do Anne Holtrop thiết kế, trung tâm đón khách của Valerio Olgiati và chuỗi quảng trường đô thị do văn phòng OFFICE thực hiện.
Các bãi đỗ xe được thiết kế để lấp đầy và tăng cường chức năng cho những khoảng trống lớn còn lại trong cấu trúc đô thị trung cổ với mật độ cao của Muharraq. Trước hết, chúng tạo ra không gian công cộng – có thể sử dụng cho các hoạt động cầu nguyện, sự kiện hay chợ phiên. Nhiều người đến đây không chỉ để gửi xe mà còn để trải nghiệm không gian luôn thay đổi khi di chuyển qua các cấu trúc này.
Hệ thống bãi đỗ xe tại trung tâm cổ của Muharraq bao gồm bốn tòa nhà với tổng diện tích 45.000 m². Cả bốn công trình đều tuân theo một nguyên lý thiết kế thống nhất nhưng được triển khai theo bốn cách khác nhau trên bốn khu đất riêng biệt. Các bản sàn của những tòa nhà này được uốn cong, nghiêng và kết nối lẫn nhau, đồng thời hoạt động như các đường dốc liên tầng. Hình học của các bản sàn – từ lõm sang lồi, từ cao xuống thấp – tạo ra trải nghiệm không gian độc đáo trong quá trình di chuyển lên xuống trong công trình, mở rộng không gian từ bên trong ra bên ngoài. Sự chuyển động của xe cộ góp phần làm biến đổi không gian liên tục trong toàn bộ công trình.
Lô A là khu đất lớn nhất, với chiều dài 170 mét tiếp giáp một trục đường chính và một vòng xoay. Xe có thể di chuyển liên tục xung quanh toàn bộ lô đất từ tầng trệt lên đến mái, và để xuống, xe lại tiếp tục một vòng nữa theo chiều ngược lại. Không gian thay đổi liên tục giữa hai phía của công trình, trong đó một nửa khối công trình gần như áp sát tòa nhà góc màu xanh lá do Anne Holtrop thiết kế.
Không có bản sàn nào giống bản nào, tạo nên sự đa dạng không ngừng về không gian. Hệ ván khuôn được xây dựng từ các sản phẩm công nghiệp thông dụng như giàn giáo. Rất ít chi tiết ván khuôn mang tính điêu khắc được đặt làm riêng. Chính bề mặt liên tục thay đổi đã khiến nhóm thiết kế phải tạo ra 75.000 mặt cắt ở tỷ lệ 1:20 bằng cách lập trình (scripting).
Các mặt cắt này sau đó được in theo tỷ lệ 1:1 để cắt chính xác những thành phần cuối cùng của ván khuôn ngay tại công trường. Bên cạnh những năng lực tính toán hiện đại, dự án vẫn cần đến một lực lượng lao động lớn như thường thấy tại các công trường ở Trung Đông. Chỉ khi kết hợp được cả hai yếu tố công nghệ và lao động thủ công thì hình học biến ảo của công trình mới có thể được hiện thực hóa.
Lô D là bãi đỗ nhỏ nhất trong bốn công trình, nhưng do có vị trí tiếp xúc trực tiếp với không gian công cộng, nó sở hữu hình thức điêu khắc mang tính biểu tượng và mạnh mẽ nhất theo chiều đứng. Đây cũng là công trình khó tổ chức nhất về mặt hình học và công năng, nên được sử dụng như hình mẫu thiết kế cho ba lô còn lại.
Kết cấu chịu lực lộ thiên chỉ bao gồm sàn và cột. Khả năng chịu tải ngang như gió và động đất được xử lý thông qua liên kết giữa các bản sàn với nhau. Cột composite có đường kính từ 25 đến 30 cm. Nhịp khoảng 10m tạo ra lực đấm xuyên (punching forces) rất lớn lên các bản sàn. Các tấm thép uốn ở phần đầu và đáy mỗi cột đúc sẵn được dùng để kết nối các bản sàn nặng với cấu trúc chịu lực phương đứng.
Cầu thang và thang máy được đặt hoàn toàn lộ thiên, trong đó phần giếng thang được che bằng màng PVC trong suốt. Cầu thang xoắn đóng vai trò như những lò xo liên kết các sàn với nhau. Do chiều cao tầng thay đổi từ 220 đến 480 cm, vị trí chiếu nghỉ cũng thay đổi theo từng tầng. Cầu thang tròn phải được thiết kế thật nhẹ để tránh tạo ra tải trọng không đều lên hệ kết cấu chính.
Không có bản sàn nào giống bản nào, tạo nên sự đa dạng không ngừng trong không gian. Hệ ván khuôn được xây dựng từ các thiết bị công nghiệp tiêu chuẩn như giàn giáo tháp. Rất ít chi tiết ván khuôn được thiết kế riêng. Các bề mặt thay đổi liên tục buộc nhóm thiết kế phải tạo ra 75.000 mặt cắt tỷ lệ 1:20 thông qua lập trình. Các mặt cắt này sau đó được in ra tỷ lệ 1:1 để cắt các bộ phận cuối cùng của ván khuôn ngay tại công trường. Khối lượng lao động lớn vốn phổ biến trong các công trường xây dựng Trung Đông vẫn cần thiết trong dự án này, nhưng chỉ khi kết hợp với khả năng mô hình hóa của công nghệ tính toán đương đại thì hình học biến ảo này mới có thể trở thành hiện thực.
Các bãi đỗ xe ở Muharraq là tác phẩm của Christian Kerez, kiến trúc sư người Thụy Sĩ sinh năm 1962 tại Maracaibo, Venezuela. Tốt nghiệp ETH Zurich và giảng dạy tại đây từ năm 2009 với vai trò Giáo sư Kiến trúc và Thiết kế, Kerez nổi tiếng với các công trình khám phá cấu trúc như một yếu tố thẩm mỹ cốt lõi, như trường học Leutschenbach ở Zurich, khu nhà ở xã hội ở Brazil, và một tòa tháp thương mại ở Trịnh Châu, Trung Quốc. Cách tiếp cận của ông, chịu ảnh hưởng từ các ý tưởng về không gian liên tục như của Konstantin Melnikov, sử dụng các tấm sàn cong và cột mảnh để tạo ra trải nghiệm không gian động, như đã thấy ở các bãi đỗ xe Muharraq. Với các bãi đỗ xe Muharraq, ông biến hạ tầng đô thị thành không gian công cộng đầy cảm hứng, kết hợp độ chính xác kỹ thuật với sự tự do hình học, định hình lại cách con người tương tác với thành phố.
Ảnh thi công công trình
Ảnh
Maxime Delvaux
Biên tập
Anh Nguyên
